Willems web

Lola zoekt Brood

2011-07-09T16:14:00.004+02:00

'Ik accepteer u zoals ik ben.', Herman Brood
'Herman heeft een uitroepteken achter zijn leven gezet, niet een punt', Jules Deelder

Uitzending gemist? Zie 'Lola zoekt Brood'.

Juno - vrouw van Zeus

2011-07-09T16:00:00.002+02:00

'In my opinion, the best thing you can do is to find a person who loves you for exactly what you are. Good mood, bad mood, ugly, pretty, handsome, what have you. The right person will still think that the sun shines out your ass. That's the kind of person that's worth sticking with.'

Voor het script, zie www.scribd.com.

Wij zijn ons brein

2010-10-29T09:57:00.006+02:00

Het antwoord op de vraag wie dan kiest om op te schrijven dat de vrije wil een illusie is - Victor Lamme of zijn brein - wordt behalve door Lamme zelf, beantwoord met de titel van het nieuwe en aan te bevelen boek van hersenonderzoeker Dick Swaab (ook van de Universiteit van Amsterdam): ‘Wij zijn ons brein’. Een dergelijke stelling is goed te begrijpen van een hoogleraar neurobiologie hoewel ik geneigd ben om te zeggen: ‘Wij zijn ons lichaam’. De vraag die dat weer oproept is: ben ik nog ‘ik’ als ‘mijn’ brein of ‘mijn’ lichaam dood is? Zonder een functionerend brein ervaar ik mijzelf immers niet meer als ‘ik’ en zal mijn ‘ik’ in rook of stof zijn opgegaan.
Als kind was ik gefascineerd door de vraag of ik mezelf nog wel zou zijn als delen van mijn lichaam zouden ontbreken of zouden worden vervangen. Een geamputeerde arm of been leek voor mijn identiteit geen probleem en zelfs organen als een nier of een hart konden worden vervangen door die van een ander zonder dat ze mijn ‘ik’ zouden aantasten. Maar wat als delen van mijn hersenen zouden uitvallen of door die van anderen zouden worden vervangen? Zou ik dan nog altijd ‘mijzelf’ zijn? Op dat punt begon ik te twijfelen.

Een vriendin van mij kreeg twee kogels in haar hoofd en hoewel ze haar bedrijf heeft moeten opgeven en blijvend arbeidsongeschikt is geraakt, functioneert ze buiten de arbeidsmarkt in het dagelijks leven wonderwel goed. Ze woont zelfstandig en haar persoonlijkheid is niet aangetast. Toch kan het anders gaan. Zo zie ik in mijn eigen familie welk een slopend effect de ziekte van Alzheimer heeft op iemands persoonlijkheid. Heel geleidelijk knaagt deze ziekte aan onze fundamenten van ons mens- (of dier-)zijn. Maar wat zijn die fundamenten dan?

Een treffend voorbeeld is misschien een fragment uit de BBC-documentaire ‘The Mind Machine’ van Colin Blakemore dat wijlen Piet Vroon in 1991 aan het Nederlandse kijkerspubliek liet zien. Daarin werd een dirigent getoond die als gevolg van een virusinfectie een ernstig hersenletsel had opgelopen in die gebieden die verantwoordelijk zijn voor de opslag van recente informatie. Elke nieuwe gebeurtenis werd niet meer als geschiedenis in zijn geheugen opgeslagen. Telkens als zijn geliefde vertrok, was hij weer volledig vergeten dat zij was geweest. Hoewel ze dagelijks bij hem op bezoek kwam, dacht hij telkens dat zij jaren niet was geweest. Hij voelde zich vreselijk alleen en verlaten. Het was hartverscheurend om te zien. Het enige blije moment ervoer hij als hij piano speelde. Zijn muzikale gaven bleken onaangetast. Het is door hersenonderzoekers al vaak gezegd: er is niet één gebiedje waar een ziel (de ervaring van het ik) zetelt: het is het samenspel, het orkest van al die gebiedjes in ons brein die ‘kiezen’. En inderdaad: soms wedijveren die hersengebiedjes dan met elkaar, ‘kiest’ niemand maar wint simpelweg de sterkste impuls. Spinoza wist het al:

‘Er blijkt uit dit alles, dat wij op tal van wijzen door uitwendige oorzaken worden bewogen en dat wij als golven van de zee, door tegengestelde winden voortgezweept, ronddobberen, onwetend omtrent de afloop en ons noodlot’ (Opmerking bij Stelling 59, Deel 3 van de Ethica).

Op Wikipedia zijn de verschillende opvattingen over de kwestie van de vrije wil overigens aardig samengevat. Zie ook 'Vrije wil'.

De evolutie van de vrije wil

2010-10-15T23:21:00.005+02:00

De Amerikaanse filosoof Daniël Dennet heeft er al eens op gewezen dat indeterminisme - gebeurtenissen of toestanden zonder oorzaak - de vrije wil net zo min redt als het determinisme. Bij een wil die toevallig is ofwel handelingen die willekeurig zijn, kan immers ook geen sprake zijn van 'een vrije wil' of 'vrije handelingen'. Bijzonder is dat Dennet de vrije wil redt zonder het deterministische perspectief, waarop zoveel empirische wetenschap gebaseerd is, te verlaten. Hij doet dit door, heel slim, een graduele vrije wil te veronderstellen. Zijn redenatie is als volgt. Tijdens de evolutie hebben verschillende organismen zich volgens Darwiniaanse principes - zoals natuurlijke selectie - zich aan hun omgeving aangepast. Sommige dieren hebben daarbij een geavanceerd centraal zenuwstelsel ontwikkeld. De intelligentie van dieren en de mate waarin zij een vrije wil hebben, worden volgens Dennet dus bepaald door de mate waarin zij op verschillende manieren op hun omgeving (kunnen) reageren. Een mier zal met zijn beperkte brein dus voorspelbaarder en dus ook minder vrij op stimuli uit zijn omgeving reageren dan, laten we zeggen een chimpansee of een bonobo. In zijn boek 'Freedom Evolves' maakt Dennet ook duidelijk dat met de evolutie van taal mensachtigen een machtig instrument kregen om de werkelijkheid vanuit verschillende invalshoeken te kunnen visualiseren en conceptualiseren. Daarmee steeg het aantal mogelijkheden om op verschillende manieren met de werkelijkheid om te gaan dramatisch. Het was met name deze laatste evolutionaire stap die ons mensen 'vrij' heeft gemaakt. In die zin is het dus ook niet gek dat veel van ons ervan overtuigd zijn dat wij, hoewel gedetermineerd, toch 'vrij' zijn: in onze gedachten zijn er immers zo veel scenario's mogelijk waaruit we kunnen kiezen, zo veel scripts die werkelijkheid kunnen worden.

Deze reactie is eerder gepubliceerd op de website van Rob Wijnberg die een artikel schreef over het boek van Victor Lamme, ´De vrije wil bestaat niet´.

Oma

2010-09-26T12:29:00.013+02:00

Terwijl ik dit opschrijf, besef ik dat wat ik ga opschrijven geen getrouwe weergave zal worden van wat is gebeurd en al helemaal niet van Oma en de anderen. Oma en de anderen bestaan niet. Oma bestaat niet meer. Oma en de anderen zijn tot andere mensen gekneed - mijn mensen - en daarom zeg ik, louter en alleen om een verontruste lezer gerust te stellen: iedere gelijkenis met de werkelijkheid berust op toeval. Nee, sorry, ik spreek niet de waarheid: wat komen gaat is uiteindelijk toch niet helemaal toevallig.

‘Oma was soms rebels, dat vond ik wel mooi’, zei haar Dochter, mijn schoonmoeder. Ze sprak het uit op zijn Gronings: ‘moooooi’. Precies een week geleden overleed de Oma van mijn Lief (Kleindochter). Ze liet Dochter en drie zonen achter. Dochter had een vrouwelijke voorgangster laten komen om de rouwdienst een feministisch tintje te geven. Oma was per slot van rekening een vrijgevochten vrouw geweest. Wat restte van haar geloof wist niemand meer. Wel had ze in haar dagboekje nog Bijbelteksten en psalmteksten opgeschreven die haar troost gaven.

De rouwdienst werd gehouden in een klein 17^e eeuws kerkje in Buffalo, Groningen, de plek waar Oma bijna iedere zondag het evangelie op Gereformeerde grondslag ten gehore kreeg. ‘Soms kwam zij niet naar deze kerk, gewoon omdat ze geen zin had’, vervolgde Dochter. ‘Dat ze niet naar het huis van God kwam, daar sprak de dominee in zijn volgende preek schande van. Daarom bleef Oma soms drie zondagochtenden achtereen thuis: de eerste keer omdat ze geen zin had, de tweede keer omdat ze de lasterpreek van de vrome dominee niet wilde aanhoren en de derde keer om de wraak te nemen op de kerkgemeenschap. Dan las zij thuis boeken waar de godsvruchtige ouderlingen van gegruwd zouden hebben. Oma was zeer godvruchtig opgevoed en moest van haar ouders wekelijks naar de kerk. Maar daardoor kreeg Oma steeds meer haar eigen duivelse willetje.’

Het is natuurlijk geen toeval dat ook mijn Lief dezelfde naam heeft als Oma. Ze zat links naast me op de harde banken van de twee rij rechts in het Buffalose kerkje. Bewust wilden wij kunnen schuilen achter de schouders van de streng gelovige tak van de familie om in stilte en ongezien de kerkdienst te kunnen bijwonen. De eerste keer dat ik mijn hoofd naar mijn Lief toedraaide moest ze glimlachen, ongetwijfeld om de archaïsche Geneefse psalmtekst uit 1551 die we samen niet uit ons strot kregen. Een gelovig nichtje van mijn Lief zat voor mij. Ze had een kapsel dat volgens de modernste religieuze maatstaven uit de 17^e eeuw ongetwijfeld heel modieus zou zijn geweest. Ik kon haar uit volle borst horen zingen maar ik playbackte, in gedachten.

Het was lang geleden dat ik een kerkdienst had bijgewoond. Ik was 16 jaar toen ik voor het laatst in de Gereformeerde kerk tegenover ons huis op de houten banken had gezeten. De kerk is gesloopt, net als mijn geloof, maar de herinneringen zijn gebleven. Ze kwamen allemaal naar boven daar in het Buffalose kerkje. Op de Christelijke lagere school zong ik met mijn klasgenootjes elke dag vóór de les tot treurens toe een psalm. Later werd ik vanwege mijn stem uitverkoren voor het jongenskoor van de school maar al snel ontdekte ik dat ik geen gave had voor het onthouden van liedteksten. En zeker niet van psalmen. Ik was doof aan mijn linkeroor en kon tot mijn 13^e jaar wel fonetisch maar niet begrijpend lezen. Voor het zelfde (collecte)geld hadden zij mij net zo goed Finse of Hongaarse liedjes kunnen laten zingen, die had ik net zo goed begrepen. Ons koor moest na veel oefenen in de kerk acte de presence geven. Op het moment suprême vergat ik mijn psalmenboekje. Tegen de strenge koster/dirigent had ik mijn stommiteit niet durven toegeven. Daarom stond ik daar, jawel: rechts in de 2^e rij van het jongenskoor, verscholen achter de schouders van de brave Hendrikken van de 1^e rij. Een lotgenoot naast mij vroeg ik of hij zo vriendelijk wilde zijn om zo onopvallend mogelijk zijn boekje tussen ons in te houden. Maar vergevingsgezind bleek hij niet. Ik moest maar op mijn blaren zitten, vond hij. ‘God straft meteen’, moet hij gedacht hebben maar van Jezus leer had hij weinig kaas gegeten. Mijn ouders hadden het schouwspel van veraf gadegeslagen en teleurgesteld aanschouwd dat ik al Gods liederen geplaybackt had. Geplaybackt! Ik kreeg straf maar gelukkig hoefde ik daarna nooit meer naar het koor.

De tranen van mijn Lief vielen op de houten vloer van het Buffalose kerkje toen de droevige psalm uit 1887 haar stemming deed omslaan. ‘Gek eigenlijk’, zei mijn Lief na afloop van de dienst toen Dochter en haar drie broers de kist wegdroegen naar de begrafenisauto die klaar stond. ‘Om oma hoef ik niet verdrietig te zijn. We zijn allemaal opgelucht dat zij is heengegaan [waarheen toch?!]. Ze heeft een mooi leven gehad en wordt begraven op haar 95^e. Het zal de entourage, de stemmigheid wel zijn geweest die mij verdrietig maakte.’ ‘De cirkel was rond’, had de vrouwelijke voorgangster nog gepreekt. De rituele gezangen, de zalvende gebeden, de geplande stiltes voor contemplatie, de entourage van de kerk waar ik zolang niet was geweest, de met het dode lichaam van Oma gevulde kist op het altaar hadden mij een loodzware brok in mijn keel bezorgd. Omdat de emoties geënsceneerd waren, vocht ik tegen mijn krokodillentranen maar de tranen van mijn Lief zorgden nu toch ook bij mij voor een vloedstroom. Wat een sentimentele klootzak ben ik eigenlijk.

Bij het afscheid van mijn overgrootmoeder van 101 ging het anders. Ik was 10 toen zij overleed. De begrafenis werd een gezellige reünie van de familie van mijn moeders kant. In de kantine pakte ik zo onopvallend mogelijk drie plakjes cake van tafel. De koster moet er hasj in gedaan hebben die alleen bij mij zijn uitwerking kreeg want bij de condoleance zag ik alleen nog maar familieleden met een pokerface rondlopen en dat kwam bij mij zo onwaarachtig over dat ik echt onbedaarlijk hard in de lach schoot. Zó erg dat niet mijn overgrootmoeder, maar de rest van de rouwdienst ik in het middelpunt van de belangstelling van de familie kwam te staan. Mijn moeder greep mij bij mijn rechterarm. Ze sleurde mij hardhandig de kerk uit. Buiten duurde de pret niet lang meer: het was 15 graden onder nul.

Zoiets was me vaker overkomen in de kerk tegenover mijn ouderlijk huis. De kerkgangers waren zo onuitstaanbaar netjes gekleed en vooral altijd zo godgruwelijk serieus dat ik me begon af te vragen hoe het toch mogelijk was dat al die stelletjes seks met elkaar hadden gehad vanwege die schare kinderen die ze hadden verwekt. In mijn fantasie ritste ik de hoedjes van de hoofden van de dames of schreeuwde ik: ‘Brand!’ of ‘Klootzak!’ of ‘Lul!’ of ‘Eet, drink, neuk en wees vrolijk!’. Mijn lachen smoorde in de kiem. Maar dat was het moeilijkste van naar de kerk gaan: de poppenkast serieus nemen en je lachen inhouden. Het ging zo vanzelf: alles was toch veel en veel leuker dan te denken aan de Dood? In de kerk deden zij niets liever dan denken aan de Dood. Ik niet, ik kon het niet, denken aan de Dood. De Dood is toch Niets? Net als bij Oma nu, maar ja zij is echt dood, ze ligt daar in die kist dood te Zijn. Ik kijk mijn Lief aan terwijl we buiten in het zonnetje achter de stoet aanlopen richting de begraafplaats. Alle dorpsbewoners houden halt en verstommen. Behalve de lijsters, de merels, de mussen en de raaf. Zij houden hun snaveltjes niet. Zij blijven kwetteren omdat ze niet anders kunnen. Omdat ze hun lach niet kunnen inhouden. Terwijl wij bij de poort van de begraafplaats staan en de kist met Oma door de Zoons en de broer van mijn Lief uit de auto wordt getild, staan wij met de hele stoet te wachten totdat de kist een eindje verderop voor het graf is gezet. Alleen het ruisen van de wind en enkele mussen zijn te horen. Tussen de platanen zijn tot aan de horizon de weilanden te zien van het Groningse platteland. Een koe eet onuitputtelijk van het groene gras. Ik houd de hand vast van mijn Lief en langzaam bewegen wij ons met de anderen naar een gapend gat, het Gapende Gat. Op de kist heeft Dochter een nieuw fototje van Oma gezet. Het is zo’n bewegende foto. Je weet wel: als je er langs loopt, knipoogt ze. Zo moeder, zo dochter. Daarna lopen mijn Lief en ik de weide wereld in. Mijn Lief draait haar hoofd een kwartslag naar me toe en dan, met een verleidelijke blik knipoogt ook zij. Vanaf dat moment weet ik van wie ze het heeft.

Mijn gedroomde schrijftafeltje

2010-05-30T16:25:00.001+02:00

De rit was een nachtmerrie. België was vanuit Nederland onbereikbaar geworden. De snelwegen waren dichtgeslipt. Direct na de grens op de A16 van Breda naar Antwerpen ging het al mis en kwamen we met de auto zo goed als helemaal vast te zitten. Bij de eerste de beste afrit zei ik tegen Nien : 'We gaan koffie drinken en polshoogte nemen' . Mijn twee pubers achterin waren zichtbaar ook aan een colaatje of Fanta toe. Onze kleine baby was de enige die zich niet bewust was geweest van het onheil dat we tegemoet gingen. We waren nog maar net de afrit naar het parkeerterrein afgegleden of er verschenen pontificaal twee mannen voor onze bumper. Ik ontwaarde een cameraman en een geluidsman. In mijn achteruitkijkspiegel zag ik ze achter onze auto aanrennen. Ik stopte en liet het raam elektrisch opengaan. 'Awel', vroeg de geluidsman, 'Ge reist af naar Antwerp?' Ik knikte waarna de man de microfoon met daarop het blokje van de Belgische commerciële zender VTM voor mijn snufferd hield en doorvroeg: 'Ge weet toch wel dat de weg naar Antwerp een grote lange file is met vooral Nederlanders?' Ik zeg tegen hem: 'Nee, maar u zegt het. Is het werkelijk zo erg? Hoe lang duurt de vertraging?'. De man dringt aan: 'Het zijn vooral Nederlanders die in de file gaan staan hè?' De insinuerende opmerking deed me in een opwelling besluiten lekker de botte Nederlander uit te hangen. Ik zeg met mijn beste Belgisch accent dat ik me na een jaar Gent eigen heb gemaakt: 'Aja, ge denkt vast en zeker dat al die kaaskoppen dom zijn hè? Nu welaan, er rijden toch zeker ook Belgen in deze file?'. De VTM-verslaggever denkt slinks te zijn en stelt: 'De Nederlanders in de file zijn toch ruimschoots in de meerderheid?' Ik begin nu echt een hoge graad van irritatie te bereiken: 'Alla, ge wenst mij te bekennen dat wij als Nederlandse meerderheid dom en/of onwetend zijn? Dat wij ons als zwakke schaapkes laten verleiden om onszelf in de grote wolvenbuik België te laten verdwijnen? Aja, voorwaarts ik zeg u, meneer verslaggever, uw vragen zijn vast bedoeld om ons op onze schreden te laten terugkeren. België vindt u vast te vol. Met Nederlanders, Turken, Marokkanen, Congolezen or whatever. Wij rijden met zijn vijven zo meteen rustig de A16 op en stromen samen met al die onwetende en domme Nederlandse toeristen langzaam maar zeker uw heerlijk België in. Een goedendag.' De verslaggever was stom verbaasd. Terwijl ik snel het raampje sloot en wegreed bleef het VTM-blokje op zijn microfoon vastzitten tussen het raam en de bovenkant van de deur. Nu was het hek van dam. Het microfoonsnoer rukte de camera uit de handen van de cameraman. De camara viel met een een harde klap op het asfalt en sleurde nog heel even achter de auto aan. Er zat nog maar éen ding voor ons op: voordat ze de politie gingen bellen: zo snel mogelijk onze weg vervolgen naar ons donkere Zwitserse, olie gestookte 30-er jaren chalet vlakbij Durby in de Ardennen. Opgaan in de lange file, onzichtbaar worden tussen alle toeristische domoren.
Maar de camera had alles vastgelegd. Terwijl het op de grond viel, waren de opnames niet gestopt. In het korte moment dat de camera achter onze auto aansleepte en kapot was gestuiterd, was ons kenteken in de hoek van het TV-beeld vereeuwigd. Mijn straf voor de Belgische justitie was niet meer te ontlopen. Op TV werd de uitzending met mijn kop en onze auto de dag erna nog vele malen herhaald. Mijn reputatie was voorgoed voorbij.

Ik schrijf dit verhaal als mijn liefsten nog onschuldige dromen dromen, hier in het donkerbruine chalet in de Belgische Ardennen om 6 uur 's ochtends na de avond van het incident. We hadden toen nog drie uur in de file gestaan, de baby had geen kik gegeven en dus waren we gestaag doorgereden en keurig zonder aanhouding twee keer zo laat op onze vakantiebestemming aangekomen. Ik zit nu achter het tafeltje in de keuken, mijn gedroomde schrijftafeltje met uitzicht op een dal, een diep dal.

De appeltjes van Renée

2009-11-01T09:29:00.002+01:00

De placenta kwam er niet uit en daarom bleef de verloskundige maar hard op de buik van mijn lief duwen en trekken aan de gedraaide navelstreng. ‘Als het over tien minuten niet gebaard is, gaan we alsnog naar het ziekenhuis’, zei ze tegen ons. Mijn dochter was al geboren maar de moederkoek nog niet. Het bleek een hele bevalling, die nageboorte. Bijna erger dan de hele geboorte van mijn dochter. Eén minuut voor twaalf schoot het er eindelijk uit. Het had negen maanden ons meisje helpen voeden en lag nu als een bloederige plumpudding of koeienvlaai op ons bed. De verloskundige pakte het vlies en maakte er een onsmakelijke zak van. Het leek op een groot uitgevallen boterhamzakje. Zo eentje die je als verlate wraakactie na vijfendertig jaar nog steeds bij je grootste rivaal van je klas in zijn schooltas had willen stoppen. ‘En?’, vroeg de verloskundige? ‘Wat ga je ermee doen?’ De vraag bleef repeteren in mijn hoofd. Wat ga je ermee doen, wat ga je ermee doen? ‘Hoe bedoel je, wat ga je ermee doen?’ ‘Weggooien of begraven?!’, vroeg ze. Voor ik het wist had de verloskundige de substantie in een grijze vuilniszak gestopt, en had ikzelf de zak buiten in de grijze afvalcontainer gedumpt.

Diezelfde nacht droomde ik over bloederige vleesbomen, gehaktmachines en bloeddorstige slagers. Ik had er geen goed aan gedaan de moederkoek, de schakel tussen moeder en dochter, zo gewetenloos in de container te storten. Vroeg in de ochtend sloop ik in een halfslaap naar de schuur. Met een schop in de hand liep ik naar de vuilnisbak. Ik opende de deksel en stak er diep mijn hoofd en bovenlijf in. Met mijn uitgestrekte arm en mijn langste vingers greep ik de vuilniszak. De inhoud, onze heilige graal, moest van de ondergang worden gered. En wel nú.
In de voortuin waren maar weinig plekken onbezet. Tussen de lavendel en de vlinderboom zag ik nog een maagdelijk stuk grond. Hier kon ik de moederkoek plechtig begraven. Ik legde de zak op de crematoriumtegels - plavuizen met witte steentjes die mijn ouders er twintig jaar geleden voor hun eigen gemak in hadden laten leggen - en begon te graven. Ik keek naar links, naar rechts. Graven. Er was niemand te bekennen op straat. Doorgraven. Het was vroeg, de ouderwetse, 20-er jaren lantarenpalen schenen nog. Snel, ik hoor wat... graven! Voorzichtig kieperde ik de inhoud in het diepe gat. De bodem was nu bedekt met een homp bloederig vlees gehuld in een blauw gekleurd vliesje. Het gat was nog niet gedicht of een uit zijn voegen gebarsten Beagle rende op mij af. Ik was perplex. Waar kwam dat beest zo plotseling vandaan? Door de onweerstaanbare geur van moederkoek aangetrokken stak de Beagle in luttele seconden zijn snuit in de kuil en nam een hap. Het beest leek van de duivel bezeten. Vanaf nu beschouwde hij zijn buit als zijn rechtmatige bezit. Toen ik hem bij zijn riem wilde pakken hapte hij mij zonder te waarschuwen in mijn linkerhand. Een lange wond in de vorm van een hondengebit gaapte in mijn vel. Ik voelde nog niets, alleen een stijgende woede steeg ik in mij op. Het bloed gutste van mijn hand. De maat was vol, een grens was overschreden. Drie keer sloeg ik zo hard als ik kon op zijn kop.Verdomme, klote beest, beweeg! Onberoerd bleef hij liggen. Met de schop porde ik tegen zijn ribbenkast. Niets bewoog nog. Shit, wat heb ik gedaan? Shiiihiit! Hij is dood. In luttele seconden stortte ik de overgebleven aarde over de Beagle en was hij in het zwarte gat met moederkoek verdwenen. Ik maakte dat ik wegkwam, zette de schop weer in de schuur en verdween naar de voorkamer op de 1e etage van mijn huis om te zien of er op straat een eigenaar op zoek was naar zijn hond. Ondertussen depte ik met een oude doek de wond. Een kwartier bleef ik met pijn in mijn hand voor het raam staan kijken. Niemand. Moeder en kind sliepen nog als roosjes. Ik rende naar beneden en spoedde mij in de auto naar de eerste hulp van het dichtstbijzijnde ziekenhuis. 'Wilt u met of zonder verdoving dat ik uw wond hecht?' 'Doet u maar zonder', hoorde ik mijzelf tegen de dienstdoende arts zeggen, alsof ik een patatje had besteld.Vanuit het ziekenhuis reed ik direct richting het tuincentrum. Ik kocht een appelboompje, een 'Malus' en plantte deze bovenop de Beagle, die weer bovenop de moederkoek lag. Ongetwijfeld zal hij nog een stuk moederkoek hebben doorgeslikt, maar nu lag het tenminste in zijn geheel onder de Malus. Wat was ik blij dat ik de kuil diep genoeg begraven had. De boom groeit goed, er hangt in deze novembermaand nog steeds één appeltje aan. Bijna elk kind van de basisschool die ik langs zie lopen ziet 'm hangen. Ik zie de kleine kotertjes blij van hun vreugdevolle ontdekking naar hun moeder kijken en zeggen: 'Kijk mamma, een appel!'. De appel hangt er nog steeds. Tot voor kort, want een week geleden liep er een meisje langs. Ze zal rond de 16 zijn geweest. Ik dook achter het scherm van mijn computer weg en bespiedde haar. Ze keek om zich heen of er mensen waren die haar zagen. Ze zag ook mij niet want ze strekte haar arm uit en trok met een krachtige beweging het appeltje van de boom. Ik rende naar de voordeur, opende hem en riep: 'Meisje, ik vind niet erg dat je ons enige appeltje steelt, maar zeg in elk geval je naam!' Ik had het natuurlijk kunnen raden. Ze zag er niet alleen mooi, maar ook slim genoeg voor uit, maar ze zei het op een onschuldige en tegelijkertijd schuldige manier: 'Eva, meneer!'

Zijn kindje

2009-10-01T07:26:00.006+02:00

Renée, je jongste broer Jelle was twee weken geleden jarig. Ik vroeg hem welk cadeau hij in gedachten had. Het was de nieuwste gadget van het jaar: de touchscreen iPod. We gingen 'm halen in de speciaalzaak in de Langstraat. Toen ie terugkwam was hij de hele dag in de weer met dat ding. Hij keek helemaal niet meer naar je om. Net als jij wilde je broer aandacht dus ik vroeg hem te laten zien hoe dat fantastische apparaat van hem werkte. Hij vroeg me mijn handen op elkaar te leggen. Voorzichtig legde hij de iPod op de handpalm van mijn bovenste hand. "Het hoofdje moet boven en je moet 'm af en toe wiegen", zei hij op zijn meest serieuze toon. Op dat moment schoot ik in de lach en kon ik hem natuurlijk niet meer kwalijk nemen dat hij voor zijn eigen kindje meer aandacht had gehad.

Figaro Pasquale

2009-08-28T13:47:00.006+02:00

Het was wisselvallig weer tijdens onze vakantie. Geen strandweer. Ook geen weer om de hele tijd op de camping van Bakkum te blijven hangen. Dus ging ik met mijn twee jongens een dagje naar het centrum van Amsterdam. Nu wilden zij eigenlijk alleen maar dure dingen 'scoren' in de stad. Zoals Nike-schoenen, Poema-shirts en Lacoste-truitjes. Maar pa wilde ook wat. 'Dus jongens: we gaan naar het Begijnhof'. Als drie verdwaalde toeristen uit eigen land, uitgedost met gymschoenen, slobber t-shirts, goedkope regenjasjes, op de billen hangende spijkerbroeken met gerafelde en uitgescheurde pijpen slenterden we langs de aanwijsbordjes met 'Begijnhof'. Totdat mijn oog viel op een plakkaat op een raam van een ouderwetse kapperszaak.Onze lange haren stonden recht overeind van de wind en de regen en in een opwelling zei ik tegen de jongens: 'Kom, dit lijkt mij een prima Amsterdamse kapper voor een knip en scheerbeurt voor rechtgesnaarde Rotterdamse gabbers zoals wij'. We liepen de smalle gang door. Op een tafeltje lag een stapeltje pamfletten. Toen we de zaak inliepen zette de barbier zijn cliënt vakkundig het mes op de keel. Overal kleine snuisterijen. Hij keek op, legde zijn scheermes naast de scharen voor de spiegel en vroeg: 'Wilt u geknipt of verzorgd worden?'. In mijn betrekkelijke onwetendheid antwoordde ik dat we geknipt wilden worden. Ik had het woord 'geknipt' nog niet uitgesproken of ik voelde al nattigheid. Ik besefte net te laat dat ik een verkeerd antwoord had gegeven. Dit was een valstrik, om de bokken van de schapen te scheiden. We stonden oog in oog met een barbier, een kappelsbeul van Amsterdam. 'Mijnheer, hier worden haar en ziel verzorgd. Heeft u in uw woonplaats geen vaste kapper? Cliënten horen een vaste kapper te hebben. Dat geeft ze een persoonlijke binding met de ambachtelijke kapper. Wat doet u eigenlijk?' Ik stamelde dat ik jurist was. Dit was het begin van een moreel kruisverhoor. Ik moest mijn waardigheid voor deze keurig in strak pak gestoken heer met Italiaanse tongval blijkbaar nog bewijzen. Onbeschaamd vroeg hij waar ik woonde. 'Wassenaar, meneer de kapper'. De klant voor de spiegel lachte tegen zichzelf. 'U ziet eruit als een marktkoopman vertelde onze barbier. Tegenwoordig is er een groot verval van culturele waarden. Men heeft geen eerbied meer voor het oude ambacht ', vertelde hij ons streng. Mijn jongste zoon voelde zich ongemakkelijk worden en om onze eer te redden zei ik luid en duidelijk, zodat de klant van meneer de kapper het ook kon horen: 'Vandaag krijgen jullie morele les, maar blijkbaar zijn wij te onwaardig om hier geknipt te worden'. Meneer de kapper duwde ons alledrie een pamflet in onze handen en bonjourde ons zo snel mogelijk zijn zaak uit. Over de rand van het pamflet zag ik mijn oudste zoon nog bijna struikelen over zijn gescheurde broekspijp. Zijn broek hing nu helemaal tot onder zijn billen. Het dure merk dat op de elastieken band van zijn onderbroek gedrukt stond, zou bijna verklappen dat hij van goede huize kwam. Toch zag je dat de kwaliteit te wensen overliet. De onderbroek was verkleurd in de wasmachine. Het was een neppert die voor drie euro in Turkije was gekocht. We waren 'minderwaardige' markkooplieden, landlopers, edele wilden, culturele barbaren die een loopje namen met fatsoen en waardigheid. Op dat moment stonden we al buiten. Beteuterd. Hoe had ik mijn jongens en mijzelf toch zó kunnen verwaarlozen? De jeugd van tegenwoordig... Het miezerde. Ik sloeg een rechterarm om de schouders van mijn jongste zoon en een linkerarm om de middel van mijn oudste. Die hield de gekleurde paraplu achter zijn billen en draaide 'm vrolijk rond. Daar stonden we dan. Niet geknipt en ongeschoren. Wanneer zouden we er nu eindelijk eens fantsoenllijk uit gaan zien? Even later vraagt mijn jongste zoon: 'Wie denkt hij eigenlijk wel dat hij is?' 'Figaro', antwoord ik, 'de kat van Pinokkio maar in werkelijkheid is hij Japie de Krekel, Ons Geweten of nee Onze Fatsoensrakker.'

Matroesjka Renée

2009-08-22T11:38:00.003+02:00

Lief klein wormpje. Je bent geboren op een zonnige zaterdagochtend. Je bent zo klein ter wereld gekomen dat je precies op mijn hand paste (de hand van de verloskundige hier op de foto is een stuk kleiner dan de mijne). Thuis heb jij voor het eerst het licht gezien en onze stemmen gehoord zonder de buik en het vruchtwater van je lieve moeder om je heen.
Daar ben je zomaar, ons mooie meisje. Gewikkeld in een bont gekleurde doek lijk je sprekend op het binnenste en kleinste popje van een Matroesjka. Eindelijk kunnen we zien hoe je er uitziet en weten we een beetje wie je bent. In je ronde bolletje priemen grote diepe, donderblauwe ogen met daarop lange wimpers en een heel dun laagje vlashaar. Renée, zo hebben we je genoemd. En als je deze naam niet leuk vindt, noem jezelf dan maar Matroesjka.

Zeevonk, duizend nachtlichtjes

2009-08-15T06:07:00.011+02:00

Mijn vader had ons midden in de nacht uit bed getrommeld: 'Nu opstaan en meekomen'. Met onze slaperige hoofdjes keken mijn zus en ik elkaar vragend aan: er zou toch niets ergs gebeurd zijn? Hij leek niet in paniek of ongerust. Hij was eerder vastberaden en euforisch en wilde ons dolgraag iets laten zien. 'Ik zeg niets, jullie zien het vanzelf'. In de auto vroegen we ons af waar we naartoe gingen. Zodra de duinen in het zwakke maanlicht verschenen kregen we een vermoeden. Bij de Wassenaarse Slag stapten we uit op de verlaten parkeerplaats. We bestegen de brede trap naar boven alsof we Petrus zelf bovenaan de hemelpoort verwachtten. Toen we eindelijk weer naar beneden het strand opliepen, zagen we voor het eerst van ons leven datgene waarvoor mijn vader ons gewekt had. Een magisch verlichte branding, in dunne blauwe streepjes voor de kustlijn. Vuurvliegjes kenden we al. Ze verschenen sporadisch in onze tuin. Maar dit hadden we nog nooit gezien. 'Trek je zwembroek aan, dan gaan we zwemmen'. Als eerste rende hij de zwoele zee in. Zijn voetstappen verschenen in groengekleurde ringen en verdwenen in het zand. Hij lichtte op als een engel die met duizend lichtjes door de branding waadde. Daarna volgden wij. We zwommen en al onze ledematen lichtten op. Ze werden vreemde tentakels en verdubbelden optisch in de zee. Nu was ik de aller-, allergelukkigste octopus, dat wist ik zeker. Als ik mag re-incarneren dan maar zo. 'Het komt door kleine diertjes - plankton - die, als ze bewegen, licht geven', vertelde mijn vader. Hij had het niet helemaal bij het rechte eind want het gaat om zeevonk (Noctiluca scintillans) dat noch een alg, noch een diertje en eigenlijk geen van beide is. Maar dat deed er niet toe. Thuis droomde ik van een nachtelijke wereld vol verlichte dieren. Zelf was ik één van hen en dat zal ik nooit meer vergeten.
Toen ik jaren later 's nachts, midden op de Golf van Biskaje, op een groot en duur zeiljacht, alleen op dek, wachthoudend, gedachteloos, turend naar het onweer dat af en toe aan de horizon verscheen, bij windstilte, in het pikkedonker, op de lange trage deining van de oceaan voortdobberde, verscheen plotseling een torpedo in het water. Hel verlicht was hij door zeevonk. In een flits dacht ik dat al mijn dierbare dagen waren geteld. Dit was een torpedo die door een onbekende onderzeeër was afgevuurd om ons rijkeluiskinderen naar de diepe bodem van de oceaan te doen zinken. Hij kwam recht, in een hoek van 90 graden, op romp af en zou direct een groot gat in het polyester slaan. Een seconde later besefte ik dat ik met een nieuwsgierige door vuurvonk verlichte dolfijn te maken had want de torpedo draaide snel bij om voor de boeg een vreugdesprong te maken.
Enkele jaren later toen ik met ons eigen zeilschip in de haven van het Duitse waddeneiland Norderney lag, ontdekte ik tijdens het doortrekken van de wc hetzelfde fenomeen. Bij iedere pompbeweging lichtte de pot op tot een magische groenblauwe plas- en poepbak. Ik verlang nog altijd naar het moment dat ik 's nachts opnieuw de zee induik en heel even een engel of een octopus kan zijn in de branding. Dan wek ik mijn kinderen midden in de nacht en zeg: 'Nu opstaan en meekomen'. Laat me als je blieft weten wanneer het zover is.

Ik lieg, jij liegt

2009-03-09T23:58:00.003+01:00

Uitspraak van Hugo Claus:
"Ik ben dol op liegen. Ik lieg vrijwel constant en dat is wat mij in leven houdt. Ik kan ook niet omgaan met mensen die niet liegen. Ik zou bijvoorbeeld niet met jou omgaan als ik niet wist dat jij niet continue een leugenachtige vertoning opvoerde. Ik lieg, jij liegt. Beiden weten we dat we liegen maar daaronder kunnen we alle waarheden kwijt."

Godenslaap

2008-11-20T22:35:00.008+01:00

Vlakbij de Noorderkerk in Amsterdam, nadat we de Noordermarkt hadden afstruind, duik ik een boekhandeltje in om een krant te kopen. Op de balie bij de kassa zie ik de stapel boeken al liggen: Godenslaap van Erwin Mortier. Ik kan het niet laten. Na zoveel lovende kritieken wil ik de zinderende betovering van zijn taal zelf ervaren. Ik ben nog niet eens halverwege en wil alles opschrijven om niet te vergeten.
De eerste zinnen op de eerste bladzijde zijn al verpletterend:

Ik heb altijd gehuiverd voor de daad van het beginnen. Voor het eerste woord, de eerste aanraking. De onrust wanneer zich de eerste zin moet vormen, en na de eerste de tweede.

Ik zou er veel voor geven om in de ondergrond van onze geschiedenissen te kunnen afdalen, om aan touwen neergelaten te worden in hun donkere schachten en grondlaag na grondlaag in het lamplicht voorbij te zien schuiven. Al wat de bodem geborgen heeft: grondvesten, hekstijlen, boomwortels, soepborden, soldatenhelmen, de skeletten van dieren en mensen in een verstilde chaos, de tot aardkorst gestolde maalstroom die ons verzwolg. Ik zou dat boek het boek van de scherven noemen, van de gebeenten en de kruimels, van de bomenrijen en de doden in het keldergat, en het drinkgelag aan de lange tafel.

En dan op pagina 26 de waardering van de vrouwelijk hoofdpersoon voor de Marokkaanse vrouw Rachida die haar aan het eind van haar leven met een natuurlijke trots en liefde verzorgt:

Haar blik is de blik van een vrouw. Wij begrijpen elkaar. Onder het oog van de vrouw wordt elke man een jochie met een schietgeweertje. Hun liefde is zo kinderlijk.

Ik schrijf voorlopig even niet meer, want al mijn woorden verbleken in de poëtische verhaalkunst van Mortier. Lezen wil ik, tot geen enkele zin van hem meer ongelezen is. Als granaten uit de 1e wereldoorlog laat ik zijn zinnen in mijn hoofd ontploffen. Ik laat ze als kanonskogels tot diep in mijn brein doordringen. Ik raak zwaargewond, geïnfecteerd door het virus van zijn gedachten. En dan ben ik zomaar niemand meer. Hooguit nog een adorerende lezer die zichzelf verloren heeft in een diepe Godenslaap.

Het boze mannetje

2008-11-01T12:03:00.017+01:00

Het miezert als ik bij Amsterdam Zuid met tegenzin de trein instap. Ik ben op weg naar mijn tennisvereniging in Rotterdam maar vlak voor Utrecht CS krijg ik een sms-je dat de les niet doorgaat. Daar besluit ik mijn kapotte telefoon weg te brengen bij het telefoniebedrijf op de Mariaplaats. Terwijl de honderden winkelende passanten aan mij voorbij flitsen tuur ik in Hoog Catharijne naar de ammonieten en de belemnieten in de vloer uit het Juratijdperk. In de telefoonwinkel tuurt een verkoper naar een klein deukje in het omhulsel van mijn mobiele telefoon om mij mede delen dat het niet functioneren van mijn beeldscherm niet meer onder de garantiebepalingen valt. Aan de andere kant van de balie staat Arthur Japin en zijn vriend met de zwarte bril. Zij staan er voor een nieuw mobieltje en zijn duidelijk opgewekter dan ik. In een oogwenk bedenk ik dat ik via Bluetooth stiekem alle berichtjes uit zijn oude mobieltje zou kunnen ophalen. Net als Pierre Bokma in de film Interview van Theo van Gogh zou ik in zijn laatst verstuurde berichtje misschien wel iets kunnen lezen dat het daglicht niet kan verdragen. Dat hij bijvoorbeeld niet van zijn bebrilde vriend houdt maar van een jongetje van 12, of zo. Ik besluit om niet rechtsaf te gaan naar de boekhandel op de hoek aan de Oude Gracht want zijn dagboeken interesseren me niet. Ik loop linksaf naar De Slegte voor het werk van Erwin Mortier. Als ik met zijn tweedehands romans Marcel, Mijn Tweede Huid en Sluitertijd in mijn handen sta, realiseer ik me dat ik feitelijk blut ben. Daarom koop ik van mijn laatste paar euro's een klein boekje voor Pien, van Martin Bril over zijn twee - toen nog - jonge dochters. Op weg naar Rotterdam, als de trein langzaam op gang komt, flitsen mijn ogen langs betekenisloze teksten op de muur naast het spoor. Onwillekeurig zoek ik naar figuratieve graffiti. En daar staat ineens dat grijs gespoten mannetje. Boos kijkt hij de wereld in. Ik bel mijn zoon op om te zeggen dat hij zijn warme nest niet uit hoeft voor tennis maar hij neemt niet op. Zijn moeder vertelt dat hij zonder iets te zeggen 's nachts bij zijn vriend is blijven slapen. Met hem had ik bij mooi weer dus sowieso niet op de baan gestaan. Zal hij gedronken hebben? Gerookt? Zal hij zich een beetje gedragen hebben op het feestje van zijn klasgenoot? Zullen meisjes hem verleid hebben? Ik kreeg koppijn en daarna is het niet meer goed gekomen want die zaterdag nestelde het boze mannetje zich in mijn hoofd en pas vanochtend, toen Pien mij vrolijk wakkermaakte, is hij eindelijk weer verdwenen.

Calimucho

2008-10-20T21:43:00.019+02:00

Drank maakt meer kapot dan je lief is. We zaten in bioscoop Het Ketelhuis op het terrein van de Westergasfabriek in Amsterdam. Zo'n heerlijk moment waarbij we rust vonden in onze luie bioscoopstoelen en verwachtingvol wachtten tot de verduistering intrad. Lezen lukte niet meer bij het weinige licht in de zaal. We luisterden naar de nieuwste nummers van Coldplay voordat de reclames op het grote doek verschenen. Op dat moment hoop je dat er geen grote vent voor je gaat zitten of een dame met een hoge hoed (zoals bij Bert en Ernie).
Dwars door het projectielicht liepen plotseling 10 figuren uit een strip. De silouetten van hun verwilderde haren en hun voorovergebogen houdingen verrieden hun herkomst of beter gezegd: hun thuisloosheid. Toch waren ze heel goed thuis te brengen. Vandaag had de psychiatrische inrichting of het Leger des Heils hun mét korting van Albert Heijn ongetwijfeld een bioscoopbon kado gedaan en werden ze met een busje naar Het Ketelhuis gebracht waar ze prompt als geestverschijningen in onze film opdoemden en later als onze kwelgeesten.
We roken een mengeling van wijn en cola, Calimucho. Waar Willy in zijn circusleven een messengooi-act uitvoert met Dicky, de dochter van de cirsusdirecteur, daar is concentratie letterlijk voor haar van levensbelang. Maar Willy drinkt en rookt, evenals onze dak- en thuislozen, stiekem calimucho en goedkope shag. Zijn dronkenschap tast niet alleen zichzelf aan. Zijn act, zijn bron van inkomsten, ook het lot van Dicky en zijn zoontje Timo liggen in zíjn handen. Dit wordt een boeiende documentaire denk je. Maar schijn bedriegt. Als de intelligente filmregisseuze Eugenie Jansen de circusmuzikanten het lot van Timo laat bedenken, vertellen en bezingen, weet je al: dit wordt een levensechte spéélfilm, veel realistischer nog dan een docudrama op tv. Jansen weet op een originele manier de kijker vanuit vele perspectieven naar de geconstrueerde werkelijkheid te laten kijken. Zo blijft me eeuwig Timo bij die helemaal alleen op het circusterrein in een plasje water aan het spelen is. Of Willy met zijn heerlijke Amsterdamse accent. En Dicky die zich als stiefmoeder nergens op kan beroepen om Timo bij zich te houden. Ze verlangt gewoon naar een beetje liefde en aandacht. De Marokkanen, kwetsbaar als afhankelijke allochtonen spelen ook een belangrijke rol in de film. Dit is Nederland in het kwardraat. Anders gezegd: Nederland op de paar vierkante meters van een circusterrein.
Als kijker kom je tot het inzicht dat de werkelijkheid die je in deze film als zo griezelig echt ervaart 'in werkelijkheid' door de maakster is bedacht, verzonnen, geënsceneerd, gemanipuleerd en geregisseerd. Deze film is ingenieus. Op een subtiele manier wordt je erop gewezen dat dit het geval is. En toch lijkt alles zo echt omdat de hoofdpersonen in hun eigen omgeving zijn gefilmd.
Ieder nieuw hoofdstuk wordt met een prachtige smartlap door de muzikanten ingeleid en bezongen. Dit is een knappe, heel knappe film.
Het tweede of derde beeld van de trailer spreekt al boekdelen: een lama loopt, net als de geestverschijningen van onze bioscoopburen, door een beeld waarop Willy en Dicky voor hun caravan zitten. Achter de caravan (de ultieme Nederlandse sleurhut), die het schrijnende midden houdt tussen twee gescheiden werelden, bidden de Marokkaanse tentbouwers tot Mekka. Hun financiële afhankelijkheid wordt pijnlijk als de oudere tentbouwers de jonge Marokkaanse Tarek waarschuwen voor zijn contacten met Dicky. Als dat fout afloopt worden ook zij de dupe. Ook die gevoeligheid is prachtig verbeeld in Calimucho. De wereld is niet wat hij lijkt te zijn... en toch ook weer wel... Kijk!

Zondagavondgevoel

2008-10-12T22:42:00.024+02:00

Als kind had ik het bijna iedere zondagavond: het gevoel dat al het leukste weer voorbij is en dat je na een nachtje slapen weer een hele saaie en vervelende werkweek tegemoet gaat. De tijd was gevuld in de verkeerde verhoudingen: het leukste was te kort en ging ook nog veel sneller voorbij dan het saaiste en vervelendste. Het was gewoon niet eerlijk. Toen ik mijn vrije tijd in mijn werkende bestaan met één dagje mocht verlengen en ik zelf mocht bepalen welke dag ik vrij zou willen zijn, was de keus snel gemaakt: maandag. Was dát de beste remedie tegen het zondagavondgevoel? Ik was niet de enige die dat had. Zoveel mensen leken zich te verzetten tegen het opkomen van de maandagochtendzon...

Vanavond kwam het zondagavondgevoel na lange tijd weer terug. We hadden zo heerlijk gefietst naar het Paard van Marken. Alleen mijn jongste zoon had gemopperd omdat hij tot kwart voor één 's nachts op het hippie- & hockeyfeest van HCR het leukste meisje van het Rotterdamse Hillegersberg had versierd. Door de discodreunen had hij haar naam niet goed verstaan. 's Ochtends, veel te vroeg, had hij er naarstig doch vergeefs op Internet naar gezocht. Dus begrijpelijk dat hij chagerijnig en moe op het stuur hing en nauwelijks vooruit kwam.
Op het vredige strandje bij het Paard van Marken rook het naar natte schelpen en de zoete geur van mijn lief. De oktoberzon scheen op de witte en bruine zeilen die op het kalme IJsselmeer dobberden. Dáár vroeg mijn oudste zoon of het water (nog) zout was. Pas in de haven van Marken zou de weemoedige gedachte aan de oude Zuiderzee tot leven komen bij het lezen van het gedicht van Tom van Deel, de Ballade van de Ansjovis op de muur van de oude Smederij. Ik las het op de boulevard langs de haven hardop voor aan mijn oudste zoon: 'Wij zijn het zilver van de Zuiderzee geweest...' Aan de andere kant van de Zuiderzee, in Blokzijl, had een oudoom als sluiswachter de polder tegen de ruwe zee beschermd en ik hoor hem nog zeggen: 'Wie het water deert, die het water keert'. Als ik aan hem denk, denk ik aan zijn vieze ouwe poepdoos die in een donkere onverlichte schuur achter in zijn tuin stond. Als kind van 7 zocht ik op een koude winterse dag al tastend naar het poepgat. Het scheelde niet veel of ik was er als klein jongetje zomaar ingevallen...

Niet alleen op de Zuiderzee kon het spoken, ook het Ijsselmeer is onvoorspelbaar. Aan de stijgers aan de overkant van de boulevard had de Masumi gelegen. Onze zeilboot had ik op mijn 13e en op aanwijzing van mijn vader net op tijd de haven binnen geloodst. Nog geen kwartier later keek ik met mijn ouders, mijn zus en een lang dun, twee jaar ouder meisje naar het hefstigste onweer uit mijn levensgeschiednis. Marken moet toen het doelwit van Gods ongenaakbare Toorn zijn geweest want de wolken bleven op miraculeuze wijze urenlang boven onze hoofden heen en weer drijven. Het ergste was: het in mijn ogen langste en lelijkste meisje van Wassenaar werd verliefd op mij. Ze wist niks of wilde niks weten van mijn schaamte want een week later overhandigde ze me midden op het schoolplein een zelf gemaakt groen pennenhoesje. Daarop had ze met grote precisie een kreeftje voor mij geborduurd. Ook al geloofde ik toen al geen bal van astrologie, ik vertelde haar - uit respect voor haar edelmoedige liefde - dat ik er een echte gouden pen in zou doen. Dat heb ik gedaan, geloof me. Hij ligt in de la van mijn zwarte Portugese bureau uit 1870 dat mijn vader ooit van de Indonesische Ambassade in Den Haag cadeau had gekregen en ligt daar nog steeds. Ik heb haar daarna nooit meer gezien...
De thuishaven van Monnickendam was de plek waar het zondagavondgevoel terugkwam. Nu zit ik daar op een late zondagmiddag in de kroeg en spreek ik met Pien en mijn zoons over de kredietcrisis, mijn eigen faillissement en over Freud. Pien wil terstond achter de bar gaan zitten. Weemoed slaat opnieuw toe. We moeten weer naar huis. Dan zegt Pien, als we buiten zijn, dat hét na woensdag zomaar kan gebeuren. Een onbeschrijfelijk wonder. Ik omhels haar op de parkeerplaats van Monnickendam en knijp haar bijna fijn en voel me weemoedig gelukkig.
We gaan naar huis. Is nu het mooiste en spannendste alweer voorbij? Ik rijd in mijn Volswagen met Pien naast mij en mijn kinderen achterin. Ik mijmer over de dag dat ik zelf als kind achter in de Snoek en later in de Citroën CX van mijn vader zat. Niet alleen zitten mijn kinderen nu achterin, in de achteruitkijkspiegel zie ik nu ook mijzelf als kind van 13 tussen hen in geklemd zitten.

32 jaar geleden hadden we dezelfde autorit nog 'voor de boeg'. Zwijgend, mijmerend en met gloeiende konen keken we vanuit onze 'veilige' Kooi van Faraday op de A44 richting Wassenaar hoe vaak de bliksem aan de horizon verscheen. Noch mijn vader, noch mijn moeder, noch mijn zus, noch het langste en lelijkste meisje van Wassenaar, noch ik zeiden iets. Niemand wilde denken aan of spreken over de dag van morgen. Vandaag was zo mooi geweest en zo bijzonder.

Undercoverpatiënt

2008-09-15T11:52:00.000+02:00

Zie 'Undercoverpatiënt' op privé-site.

Archetypes en mandala's

2008-08-31T11:17:00.013+02:00

Hoe onzeker moet je zijn om jezelf te verliezen? Twintig jaar geleden zat ik in groepstherapie. Niet dat ik zelf vond dat ik zo nodig in therapie moest, dat vonden anderen. Mijn groepsgenoten ook: waarom zou ik anders met hun in de kring zitten? Gestalttherapie zou voor mij uitkomst bieden en daarom werd ik doorverwezen naar een therapeutische en diagnostische adviespraktijk in Rotterdam. In de spreekkamer lag de Bres en aan de muren hingen mandala's. Ik zou een toptherapeute spreken maar ik wist al: ze zou niet bepaald mijn type zijn. Na 10 minuten wachten bracht een assistente mij een vel papier en een doos kleurpotloden. 'Zou je een boom willen tekenen?', vroeg ze en ze verdween weer net zo snel als dat ze gekomen was. Ik tekende een oase met drie palmbomen in een woestijn met een heus kameel op de voorgrond. Op het dier tekende ik een Touareg met een felblauw gekleurde tulband. Zo was ik lekker snel klaar voor het geval de assistente mij zou komen ophalen. Eenmaal binnen bij de Therapeute werd ik aan de hand van mijn tekening genadeloos kapotgeanalyseerd. Mijn tekening wees er volgens haar op dat ik een arm gevoelsleven had, want ik had geen diep in de grond gewortelde beukenboom getekend met veel takken en blaadjes. Ik was eenzaam zei ze, want ik had maar één persoon getekend in een meedogenloze woestijn. Mijn tekening was tamelijk leeg, dat moest ik toegeven maar ik was mij niet bewust geweest van een verstoorde emotionele basis. Was iets beschadigd geraakt toen ik tweemaal bewusteloos was geraakt na ernstige valpartijen? De Therapeute irriteerde me maar ik kon niet boos worden. Voor ik het wist werd dát het onderwerp van behandeling. Voor wie had ik angst? Waarom durfde ik haar wel tegen te spreken maar niet mijn stem te verheffen? Bij een persoonlijke aanval trok ik mij terug in mijn ondoordringbare cocon. Dat was lekker veilig, ook voor anderen. Want wat zou er gebeuren als ik mijn woede niet meer onder controle had? De Therapeute vond dat ik nog altijd onder de plak zat van mijn vader en dat het tijd werd dat ik werkelijk boos op hem zou worden. In de kring vertelden we over ons verdriet, onze boosheid of grootste angsten, over onze vaders en onze moeders, over onze broers en over onze zussen. Ter plekke wees ze een zondebok aan en iedereen leefde één voor éen zijn boosheid op een bokszak uit en schreeuwde wat hem of haar niet zinde. Ik riep dingen tegen een fictieve vader en beukte zo hard ik kon. In de kring loog ik dat het me had opgelucht, dat ik me goed voelde. Gelukkig vroeg niemand door en ging de beurt naar een ander. In de pauze werden we in groepjes van twee erop uitgestuurd om over onze ´diepere zelf´ te praten. Ik was blij dat ik buiten de vogels hoorde fluiten. Die volgden geen therapie. Die hadden geen last van hun ratio. Als ik had kunnen vliegen was ik heel hard weggefladderd maar ik liep met beide benen op de grond, samen met een meisje van 18 in de Kralingse Plas zomaar op een willekeurig kronkelend paadje naar een onbekende bestemming.

'Wat is jouw probleem?', vroeg ik brutaal. 'Ach, ik weet het eerlijk gezegd niet´, antwoordde ze. 'Op mijn tiende kreeg ik een verkeersongeluk en raakte mijn hersenen en daarmee mijn geheugen ernstig beschadigd. Ik herinner mij sindsdien alleen de tijd van ná het ongeluk.'
Tja, wat deed zij hier? Hoe kon zíj nog boos zijn op iets wat haar in haar vergeten jeugd was aangedaan? De herinneringen konden zijn verdwenen maar de gevoelens die ermee gepaard gingen konden zijn bewaard. Maar waren haar problemen niet ontstaan dóór haar ongeluk? Toch niet door iets wat haar in het verleden was aangedaan? ´Hoe is het te leven zonder jeugd?´, vroeg ik haar nieuwsgierig. ´Ik weet het niet´, vertelde ze verlegen. ´Net zo min ik weet hoe het is om wél een jeugd te hebben. Bij mij begon mijn jeugd pas op mijn 10e. Ik voelde me vandaag in de sessie trouwens verschrikkelijk'.
Ze leek me een gezonde jonge vrouw die ook tegen de bokszak had geslagen. Ik kon aan haar zien dat zij het gespeeld had, net als ik, voor een goede indruk op de groep. Ze maakte alleen een belabberde indruk en de Therapeute maakte haar 'en plein public' belachelijk. Er knaagde iets. De Therapeute kende ons nog nauwelijks. Op hoeveel luttele fragmenten van ons 'zelf' was haar psychoanlyse en behandeltherapie gebaseerd geweest? En hoe betrouwbaar was die theorie eigenlijk waarop ze die analyse en therapie baseerde? We voelden ons gereduceerd tot een belachelijk archetype van Jung. In mijn geval op basis van een slordige tekening van een drietal palmen en een kameel. In het geval van mijn jonge therapiegenote op basis van het simpele feit dat ze haar jeugd was kwijtgeraakt.

Verdiept in onze verhalen waren we de tijd vergeten. De Therapeute was boos dat we te laat terug waren, iedereen had op ons gewacht. Inmiddels had ik een besluit genomen: dit werd mijn laatste therapiesessie en ik zou nooit meer terugkomen.

Adam's navel

2008-06-29T08:35:00.026+02:00

De bioloog Stephen Jay Gould schreef ooit een boeiend essay over Adams navel. Eigenlijk schreef hij een essay over de David Attenborough van zijn tijd, Philip Henry Gosse (1810-1888). In zijn boek Omphalos trachtte hij de inmiddels bewezen ouderdom van de aarde te verzoenen met Gods schepping. Hij was ervan overtuigd dat Adam geen navel had omdat hij niet was geboren maar 'direct' door God op de wereld was gezet. Het was de ultieme ontkenning dat de mens een voorouder had die er anders uitzag dan wij, laat staan aapachtiger. Hoe koppig kon een mens ontkennen? Twee jaar later na het uitbrengen van Omphalos werd On the Origin of Species (1859) van Charles Darwin gepubliceerd.

Als metaforisch verhaal blijft Genesis mij echter fascineren. Hoe anders dan erotisch of pornografisch kan het in beeld worden gebracht? In het paradijs was immers geen gêne. Adam en Eva waren gelukkig en bedreven de liefde met elkaar, ongezien en ongestraft. Alleen 'God' zag met wellust het schouwspel van zijn schepselen aan. Hij kon zich overgeven aan een ongekend voyeurisme. Hij regisseerde zelf zijn pornofilm en keek naar een venster van de wereld waar ook de moderne mens toegang toe heeft gekregen: televisie en internet.
Regisseur Anders Thomas Jensen heeft met Adam's Apples een prachtige film gemaakt waarin het Genenis-verhaal op een geheel andere wijze wordt vertolkt. Adam is verre van de smetteloze Adam die door Eva wordt verleid tot het kwaad. Adam ís als skinhead al de verpersoonlijking van het kwaad. Hij heeft ernstige overtredingen begaan, heeft hiervoor zijn straf uitgezeten en is nog vol boosheid over de wereld. Hij moet alleen nog een alternatieve straf uitzitten in een afgelegen parochie onder leiding van Ivan. Ivan is niet Ivan de verschrikkelijke, integendeel. Ivan is een onvoorstelbaar vriendelijke geestelijke die niet boos kán worden (misschien lijk ik wel een beetje op 'm). Adam wordt op een verlaten plek ergens op het platteland in Denemarken door een lokale bus afgezet. Als Ivan Adam met de auto komt ophalen, lijkt het hier te gaan om een strijd tussen goed en kwaad. Die twee in één auto. Als twee personages van één en dezelfde figuur die 'mens' wordt genoemd. Adam krijgt van Ivan te horen dat hij voor de tijd dat hij de taakstraf moet uitzitten zichzelf een taak moet stellen. En toen dacht ik: deze film gaat ook over het verwezenlijken van een doel in je leven. Daarbij maakt het niet uit welk doel, áls je maar een doel kiest. Er komt niet veel uit Adam, hij is zwijgzaam, een ingehouden woede straalt van zijn kale hoofd en belet hem iets te zeggen. Uiteindelijk kiest hij ervoor om een appeltaart te bakken.
Wat de film intrigerend maakt is dat Adam, ondanks zijn uiterlijk en gedragingen als extreem rechtse skinhead, menselijk is. Komisch wordt het als het portretje van Hitler, dat hij provisorisch boven zijn bed heeft gehangen, telkens van de wand valt als de deur opengaat of de wand trilt als de kerkklokken luiden.
Ivan daarentegen wekt gaandeweg steeds meer wrevel. Het is alsof hij in al zijn vriendelijkheid gevoelloos is. In 'Godsnaam' dacht ik telkens, wordt gvd nou eens boos! Het was hetzelfde gevoel dat ik had bij het jongetje in Artificial Intelligence: AI van Steven Spielberg. De ultieme robot die hij is, is door zijn makers slechts vriendelijk geprogrammeerd. Hij is het ideale zoontje van ouders die geen kinderen kunnen krijgen. Even was dat prettig maar algauw riep een innerlijke stem in mij dat hij subiet moest ophouden. Alsjeblieft hou op met alleen aardig zijn! In de NRC van zaterdag 21 juni 2008 stond een interessant artikel genaamd 'Automatentrouw'. 'Robots zetten wetenschappers aan het denken over wat liefde is', stond erboven. Stel je voor: je kunt een lovebot c.q. automatische droomvrouw krijgen en je hebt de keuze: je programmeert haar zodanig dat ze alles voor je doet, eeuwig trouw is en onvoorwaardelijke liefde geeft of je laat je haar af en toe dreigen op te stappen als de sleur intreedt of als je haar slecht behandelt. In dat geval schakelt ze zich na verwaarlozing of slechte behandeling gewoon uit en functioneert ze een paar weken niet. Welke keus zou je maken? De zekerheid dat ze eeuwig trouw is, maakt haar natuurlijk minder spannend. Je moet haar tijd, aandacht en liefde geven, anders geeft zíj op.
De aureool, het goddelijke, het heilige is alleen interessant als het ook besmet kán worden. De maagd staat niet voor niets in het maagdelijke wit voor het altaar van de kerk. Vanaf nu heeft de man naast haar het alleenrecht haar te besmetten, haar te infecteren met zijn zaad. Haar jurk zal rood worden, vervuild. Ze zal leven en kinderen baren.

Een andere boeiende film over goed en kwaad is The King (niet letten op de IMDB-rating!, de film is volgens mij vooral door Amerikaans puriteinse kijkers beoordeeld) van James Marsch. David Sandow leeft vredig met zijn vrouw, zoon en dochter in het Texaanse stadje Corpus Christi als pastoor bij een doopsgezinde kerk. Op een dag bezoekt de vriendelijke 21 jarige jongeman Elvis hem op en confronteert hem, door zijn eigen aanwezigheid, met een duister verleden. Hij is de zoon van een misbruikte vrouw en wordt verliefd op Davids dochter Malerie. David vindt in zijn beroep als pastoor de ideale mogelijkheid om vergeving te krijgen voor de erge dingen die hij ooit heeft gedaan. Maar de eerste tekenen van onheil dienen zich aan als zoon Paul - die in de voetsporen treedt van zijn vader en ook pastoor wil worden - wordt vermist. 'Ik heb in zonde een zoon verwerkt', biecht hij op in een preek voor zijn parochie en wijst daarna naar Elvis. Ook al schuifelen een aantal leden verontwaardigt de kerk uit, de meesten staan op en klappen voor zijn getuigenis. De verkondiging van Jezus' vergeving keert zich tegen hem als Elvis letterlijk en figuurlijk de plaats inneemt van zijn andere zoon Paul. Verdriet, wroeging, misdaad en straf, ultieme wraak, alles vernietigt de vergevingsgezinde David.

Vanmiddag was ik samen met mijn lief en kinderen bij de vrouw die mijn vader heeft verleid en aan wie mijn navelstreng in den beginne was verbonden. Ik kwam thuis. Nu zit ik weer achter mijn computer en staar ik nog maar eens naar mijn navel. Eigenlijk is het één schakel in de lange keten van voorouders die ooit ook aan een navelstreng vastzaten. Mijn navel zit er nog steeds en ik weet: ik ben van vlees en bloed. Ik ben niet slecht en ik ben niet goed. Ik ben geen heilige, geen engel en draag geen aureool. Ik weet: ik ben sterfelijk, rood is mijn bloed maar ik zal leven.

Gids van ons duistere geweten

2008-06-21T00:30:00.010+02:00

Drie Hollandse backpackers, André, Carl en ik, waren in 1981 geslaagd voor onze eindexamens van de middelbare school. We gingen voor vijf weken op reis reis naar India. 's Nachts vlogen we met een toestel van Bangladesh Airlines laag door een grauwe sluier van rook. Die was door de ontelbare vuurtjes in de sloppenwijken van Bombay ontstaan. Er lag een miljoenenstad onder onze voeten en wij zouden over enkele uren haar straten bewandelen. Nadat de deur van het vliegtuig was ontgrendeld liepen wij in een gordijn van bedompte hitte en rumoer. Wat waren we zenuwachtig want wat deden we in vredesnaam in dit straatarme land? We waren pas 18, 19 en 20 jaar, nieuwsgierig en onbezonnen. Onrustig vlogen de passagiers naar de douane en wij hielden de schijn op van stoere avonturiers. Ondertussen hielden we onze bagage nauwlettend in de gaten. De hel van Midnight Express lag op de loer. Jarenlange gevangenisstraffen onder erbarmelijke omstandigheden: ongedierte, ziekte, verkrachting... Bij de douane konden we ieder moment worden gepakt op drugs die iemand snel en ongemerkt in onze bagage had laten glijden. Het zweet biggelde over mijn voorhoofd en gutste langs mijn rug. Open your bag please... Maar het was goed, we konden doorlopen. Buiten langs een trechter van dranghekken stonden vooral veel Indiase vrouwen ongedurig op hun geliefden te wachten. Enkelen zagen eruit alsof ze regelrecht vanaf de set van een Bollywoodfilm naar hier waren gewandeld. En dan om 6:00 uur in de ochtend voltrokken voor onze westerse ogen de uitbarstingen van universele emoties die bij hereniging horen.
Daarna regelde we een bus naar het centrum van de stad. Eindeloze krotten tot aan de horizon. De natuur was verdwenen. Geen boom stond meer overeind. Waar zouden de mensen hun brandhout nog vandaan halen? Open riolen, poepende Indiase mannen langs de weg. Als bevoorrechte rijkeluiszoontjes keken we geschokt uit onze ramen naar het landschap waar miljoenen mensen zonder fatsoenlijk werk met moeite de kost bij elkaar scharrelde. En over straat wandelden waardige mannen in kostuum en vrouwen in kleurige sari's, maar vooral veel zwervers en opvallend veel kreupelen. De chauffeur stopte achteloos een grijsgedraaid cassettebandje in zijn recorder en uit de geluidboxen klonk een zwaar vervormde vrolijke mannenstem. Heel langzaam naderden we het centrum. De huizen werden hoger en steviger, totdat uiteindelijk de skyline van Bombay centrum was te zien en wij uitstapten om een onderkomen voor de nacht te zoeken. Een groepje mannen verdrong zich om onze aandacht. Ik weet niet meer goed waarom maar waarschijnlijk om z'n slimme uiterlijk en intelligente praatje volgden we Indra, zo noem ik hem maar even voor 't gemak want zijn echte naam heb ik nooit onthouden. Wat we niet wisten was dat hij onze gids van ons duistere geweten zou worden. Als vermoede makke schapen volgden we Indra. "So, you are students, aren't you?" We knikten bijna tegelijk als brave schooljongetjes die op schoolreisje gaan. We voelden ons ongemakkelijk met onze zware bepakking, tasjes en fototoestellen om onze nek. "So you don't pay this trip for yourself, do you?" Alleen Carl die al sinds een jaar bij de Shell een fortuintje had verdiend, kon zeggen dat hij ervoor gewerkt had. André en ik keken gewetensvol naar beneden. Dit gesprek ging niet de goede kant op. "You do know Salman Rushdie, do you?", vroeg hij. We schudden van nee, het was per slot van rekening 1981, Rusdie's Duivelsverzen bestond nog niet. Voor we een wedervraag konden stellen vroeg Indra: "So you haven't read Midnight's Children?". Na elk van zijn volgende vragen konden we niets anders meer dan ontkennen. "You should read Freedom ad Midnight about the struggle for independence, you know that book?" Geërgerd om zulke onwetende toeristen begon hij in te hakken op ons schuldbewustzijn. "Decadent western students who doesn't have corn on their hands should spoil the money of their fathers in their own country", zei hij verontwaardigd met een zwaar Indiaas accent. Het werd tijd dat we ons eigen hotelletje gingen zoeken. De Lonely Planet redde ons. We dronken - om aan alle aandacht en armoede te ontsnappen - aan de rand van het zwembad een drankje in het Taj Mahal Hotel vlakbij The Gateway to India. Daarna ploften we in een double-room van het eerste hostel dat we zagen op het met vlooien bedekte bed onder een grote ven die aan het plafond hing. We legden onze matjes op de bedden en sliepen in als een blok. De volgende dag zag Carl op de vloer van een boekhandeltje in een grote stapel 'Freedom at Midnight' liggen, naast de autobiografie van Gandhi. Alle drie kochten we van beide titels een exemplaar. De eerste om ons geweten te sussen, de tweede om India door een pacifistische bril te blijven bekijken. Dat laatste was inmiddels hard nodig want met elke munt in de hand van een bedelaar trachtten we vergeefs onze schuld af te kopen. Elke gegeven munt stuitte op het besef dat het te weinig was, bij ons en bij de ontvangers. Onze schuld was niet meer af te lossen. 'Indien gij volmaakt wil zijn, ga heen, verkoop uw bezit en geef het aan de armen', had Jezus in zijn bij vlagen heldere momenten tegen een rijke jongeling gezegd. Wij waren verre van volmaakt, zo bleek. De vraag wat we hier deden stelden we niet meer. We waren er gewoon en konden niet meer terug, ook al voelden we ons opgelaten in dit land van schrijnend gebrek. Het boek 'Freedom at Midnight' staat nog steeds ongelezen in de kast, die van Gandhi niet. Die kwam goed van pas toen ik na mijn afstuderen mijzelf voor de commissie van advies moest verantwoorden in het kader van de Wet Gewetensbezwaren Militaire Dienst. Met geweldloos verzet had je geweren niet meer nodig. Thank you mister Gandhi. Maar dat terzijde.
Eind jaren 90 smulde ik van het boek 'Ben je ervaren?' van William Sutcliffe. Ik kon maar moeilijk het gerucht geloven dat Sutcliff zelf nooit in India was geweest en weet nog steeds of niet dat waar is. Een half jaar geleden geleden kocht ik 'Holy Cow' van Sarah MacDonald. Ook die heb ik nog niet gelezen. Geef me vrij, veel vrij en laat me lezen!!!!

In Dubio

2008-06-09T11:15:00.002+02:00

De kranten staan er bol van: de vrijheid van meningsuiting. Nog vaker gaat het over haar grenzen. Rob Wijnberg (1982) formuleert dit grondrecht in zijn geniale boekje In Dubio zo: "Vrijheid van meningsuiting is derhalve niet alleen, of niet zozeer, het recht om een eigen 'waarheid' of 'wereldbeeld' voor te staan en te uiten, maar bovenal het recht om 'waarheden' en 'wereldbeelden' te betwijfelen: het recht om een definitieve vaststelling van 'goed' en 'kwaad' op te schorten door deze voortdurend te bediscussiëren, onderuit te halen, kortom van haar definitieve verwezenlijking te weerhouden." (p. 44)
Wijnberg werpt zich op als bewonderaar van het gedachtengoed van de 19e eeuwse econoom John Stuart Mill. Maar hij treedt vooral ook in de voetsporen van de 17e-eeuwse Nederlandse filosoof Baruch de Spinoza. Vreemd genoeg noemt hij hem nergens. Dat is des te merkwaardiger omdat Spinoza in de 17e eeuw in zijn Theologisch-politiek traktaat al opriep tot een fundamenteel tolérantisme ofwel alomvattende verdraagzaamheid en vrijheid van gedachte (zie ook het artikel van Jonathan Israel). Iets dat ook Wijnberg voorstaat. Zo luidt hoofdstuk 20 van het Theologisch-politiek traktaat van Spinoza aldus: 'Aangetoond wordt dat in een vrij staatsbestel het een ieder is toegestaan te denken wat hij wil en te zeggen wat hij denkt'. In paragraaf 10 geeft Spinoza toe dat 'uit een dergelijke vrijheid soms bepaalde ongemakken voortkomen; maar wat is ooit zó wijs ingericht geweest dat daaruit geen enkel ongemak heeft kunnen voortkomen? Wie alles met wetten wil vastleggen, zal eerder tot verkeerde dingen prikkelen dan dat hij ze verbetert. Wat niet verhinderd kan worden, moet men noodzakelijk toestaan, ook al volgt daaruit dikwijls schade.'
Ongemakken, ik moet meteen denken aan Hans Teeuwen die de meiden van Halal vorig jaar in een uitzending van Bimbo's en Boerka's op een zo'n subtiele en hilarische manier duidelijk maakte dat het hem niet gaat om anderen te beledigen, maar veeleer om de (overdreven) gevoeligheid van de ontvangers van het vrije woord op een humoristische manier op de proef te stellen. Inmiddels is op YouTube deze uitzending al 1,165,791 x bekeken... Lees Spinoza, kijk Hans Teeuwen en laat Rob Wijnberg tot je spreken, in absolute vrijheid. Een must!

Wijlen Luigi Pirandello

2008-05-28T23:37:00.010+02:00

Zo gaat het nu altijd met mijn mooiste films en boeken: júist omdat ik ze zo mooi vind leen ik ze uit. Na verloop van tijd vergeet ik dat ik dat heb gedaan. Vervolgens is de kans dan - schat ik - 70% dat ik ze nooit meer terugzie. Jaaaaaah, ik weet wel dat mijn laksheid daar zelf óók debet aan is. Maar irritant blijft dat ik regelmatig naar de boekenkast loop om vervolgens onverhoopt een gapend gat in mijn boekenkast of DVD-verzameling aan te treffen. Wat had ik graag uit het prachtige boek 'Wijlen Mattia Pascal' van Luigi Pirandello willen citeren. Helaas. Ik las dit boek in 1983. Glashelder staat me voor de geest dat Mattia met de trein vanuit Rome terugreist naar het dorp waar hij is geboren en getogen. Daar leest hij tot zijn ontsteltenis zijn eigen overlijdensbericht. In een bijgaand berichtje leest hij dat dorpsgenoten in de nabij gelegen rivier een man in verre staat van ontbinding hebben aangetroffen. Familieleden, waaronder zijn zenuwzieke vrouw, hebben deze man als Mattia Pascal geïdentificeerd. In een flits overpeinst Mattia zijn miserabele levensgeschiedenis en terwijl hij zijn eigen geboortedorp nadert besluit hij elders, onder een andere naam, een nieuw leven te beginnen. Nog één keer, onzichtbaar, vanaf een veilige afstand kijkt hij naar zijn vrouw en enkele van zijn dorpsgenoten. Ze lopen in een kleine staart achter de povere kist. De gemeenteraad had geen geld over voor een betere begrafenis. Gedesillusioneerd keert hij terug naar Rome waar hij anoniem oplost in de mensenmassa's. Symbolisch laat hij zijn colbertje en zijn hoed achter op een chique brug en gaat hij op zoek naar een eenvoudige woning. Maanden later ontmoet hij een andere vrouw. Hij leeft zijn andere leven maar ontdekt dat hij zichzelf – met al zijn voorkeuren, eigenaardigheden en onhebbelijkheden – daarin heeft meegenomen. Ondanks dat hij in Rome nieuwe mensen ontmoet, komt hij telkens in soortgelijke situaties terecht als welke hij in zijn vorige leven gewend was geweest. Pirandello (de snelkoppeling verwijst naar de website ‘Pirandello Nederland’) maakt hier duidelijk dat het een illusie is dat je jezelf aan je eigen haren omhoog kunt trekken… Je bent immers je leven lang tot jezelf veroordeeld, je zult het met jezelf moeten doen. In de roman ‘Iemand, niemand, honderdduizend’ staat Vitangelo Moscarda voor de spiegel. Na een opmerking van zijn vrouw komt hij plotseling tot de conclusie dat zijn neus scheef staat. Door dit besef vraagt hij zich af waarom hij dat niet eerder had ingezien en bovenal of hij is wie hij dacht te zijn. Hoe meer hij zich bewust van zichzelf lijkt te worden, hoe meer hij een vreemdeling voor zichzelf wordt.

In zijn toneelstuk Enrico IV (Hendrik de IVe) laat Pirandello een man tijdens een carnavalsoptocht de koning spelen. Hij valt echter van zijn paard en stoot zijn hoofd. Daarna denkt deze man dat hij écht Enrico IV is. Zijn zus besluit om in een afgelegen villa het toneelstuk met 2e rangs acteurs mee te spelen. Wat de acteurs niet weten is dat hij inmiddels is ‘bijgekomen’. Op zijn beurt laat hij hen in de waan dat hij niet weet dat hij Enrico IV niet is. En zo houden alle speler het toneelstuk op meesterlijke wijze aan de praat. Ik heb de verfilming van Enrico IV van het toneelstuk ooit eens gezien met in de hoofdrollen Marcello Mastroianni en Claudia Cardinale. Ik zag dat de film alweer bijna een kwart eeuw oud is en ik zal hem waarschijnlijk net na verschijning in 1984 hebben gezien. Eerder las ik ook Pirandello's verhalenbundels. Enkele verhalen lagen ten grondslag aan de korte films van de gebroeders Taviani die ze onder de titel 'Kaos' in hetzelfde jaar uitbrachten. Komende zomer ga ik op vakantie naar Sicilië en daar ga ik Iemand, Niemand, Honderdduizend herlezen. Wie weet kom ik er dan opnieuw achter dat zelfs de werkelijkheid geen waarheid kent.

Boeiuh!

2008-05-19T16:57:00.012+02:00

Van mijn oudste zoon krijg ik regelmatig naar m'n hoofd geslingerd: 'Boeiuh!'. Dat gebeurt bijvoorbeeld als ik de TV aanzet voor het 8-uurjournaal en hem aanspoor om te kijken. ‘Boeiuh!’ (volgens Drop je Lyrics 2: Het kan me niks schelen / Ik vind het niet boeiend of interessant). Ik vraag of hij de mitrailleurs van Call of Duty wil dempen zodat Philip Frederiks met zijn stem boven het oorlogsgeweld uit kan komen. Het geluid van de TV zet ik nog wat harder omdat ik wat doof ben. Onderwijl hoop ik dat mijn zoon onbewust een paar nieuwsgraantjes meepikt. Hij kijkt echter verontwaardigd naar me en plugt demonstratief twee oordoppen in zijn oor en een stekkertje in zijn computer.
‘Alsjeblieft, alsjeblíeft, toon dan voor één keertje je interesse, ja?!, er is een ramp gebeurd in China, stop in godsnaam met het vermoorden van die onschuldige virtuele lui op je scherm en kijk éven naar het nieuws, wil je?!’, vraag ik geïrriteerd. Hij hoort me niet meer en kijkt ook niet meer. Hij is volledig in beslag genomen door zijn virtuele strijd tussen onverslaanbare legers en wenst daarin niet gestoord te worden. ‘Maar er is toch een ramp gebeurd in Brima?’ vraagt mijn andere zoon vanachter zíjn computer. ‘Goed ik kijk wel in mijn eentje naar het nieuws. Láát maar…’

Toen de jongens nog op de basisschool zaten, keken ze om kwart voor zeven 's avonds op mijn aandringen nog wel (eens) naar het 'NOS Jeugdjournaal' maar sinds ze op de middelbare school zitten, zijn ze niet meer achter hun computers weg te sláán. Het is een veel gehoorde klacht van bijna alle moderne ouders die vrezen dat hun kinderen tussen de 7 en 16 jaar verworden tot eenzame computernerds die nooit meer buiten spelen, geen sociaal leven meer leiden, geen journaal meer kijken en steeds slechter presteren op school. Mijn oudste zoon maakt het helemaal bont: hij wil een koelkastje op zijn kamer. Zo hoeft hij helemáál niet meer van zijn computerplek af te komen als hij dorst krijgt.

Vaak betrap ik mezelf erop dat ik tegenover andere ouders wat sussende woorden spreek over dit toenemende problematische computergebruik door iets te beweren als : ‘Joh, ze doen het allemaal, het is natuurlijk ook een sociaal bindmiddel. Al dat MSN-en en Hyves-en is zoiets als telefoneren, babbelen op afstand. Wat deden we zelf als puber? Eindeloos ouwehoeren met elkaar, toch?’ Maar ik weet inmiddels beter hoe het er met mijn jongens hier in huis aan toe gaat: er wordt bijna niet meer ge-MSNd of geHyvest en als het wel gebeurt dan gaat voornamelijk over het downloaden van games, er worden schietspelletjes van spele.nl gespeeld, geWiid, gePSPd, naar filmpjes op YouTube of Dumpert gekeken, en bij uitzondering naar TV-programma’s als Groeten uit de Rimboe, Jensen!, Jackass, Pimp my ride. Vandaag keek ik - tussen het zappen van de jongens door – noodgedwongen half naar Amerika’s meest verwende Amerikaanse teeners in het programma My super sweet 16. Ze was geen 16 maar 21 en gaf drie feesten tegelijk in drie verschillende staten van Amerika. Ze had er een privéjet van haar vader voor nodig om ze alle drie te kunnen bezoeken. Zonder ook maar één cent zelf te hebben verdiend meende ze dat ze het volste recht had om het personeel dat vóór haar stond te laten rennen en te draven, te verordonneren, uit te schelden, te vernederen. Ze verbeten en vermanden zich en de camera registreerde het. Als gemanipuleerde kijker wilde ik dan niets liever dan deze volwassen geworden baby een dikke schop onder haar kont verkopen. Geen dienstverlener bood weerstand, er was immers geld aan haar te verdienen. Maar waarom wilden al die jongeren op haar pompeuze feest je verschijnen? Was de uitnodiging van een van de rijkste dochters ter wereld dan zo’n grote eer, zo’n geweldige happening? Bij aankomst in haar gele Lamborghini zei één van haar genodigden nog: ‘Je bent pas écht iemand als je in zó’n auto verschijnt.’ Wat kan het leven simpel zijn.

Rob Weinberg weet in zijn boekje ‘Boeiuh’ feilloos elk bovengenoemd programma's te duiden. Over de jongeren die ernaar kijken schrijft hij: ‘Wie in de MSN, de joint, de Playstation enerzijds tekenen van realiteitsbesef, afkeer en apathie en anderzijds verwarring, onbegrip en een levensgrote ‘frons’ herkent toont een scherpe geest. Wie er droefenis en veroordeling aan toevoegt interpreteert ons precies verkeerd’.

Hij heeft gelijk en ik merk het dagelijks: áls ik dat laatste doe jaag ik onherroepelijk mijn jongens tegen me in het harnas. Ik moet gewoon beter m’n best doen om hen én mezelf beter te begrijpen. 'Hé man, respect', hoor ik m'n oudste zoon nog zeggen.

Het meisje met de rode schoenen

2008-05-07T21:05:00.011+02:00

's Middags als we vanuit Duitsland terug naar Mechelen, Zuid Limburg, rijden schiet het me ineens te binnen: 'Ik wil vanavond samen met jou eten in Eijs.' 'IJs?' vraagt mijn vriendin. 'Nee ín Eijs. E, lange ij, s.' Ik stop de auto langs de weg en bel het restaurantje 'Lambieck' dat Anneke me een paar weken geleden had aangeraden. 'Anneke heeft een goede smaak, dat brom ik je', mompel ik als aan de andere kant van de lijn een zekere Nicole opneemt. Ik vraag Nicole of wij nog voor 20.30 uur een tafeltje kunnen reserveren. Alleen voor 20.00 uur is het nog mogelijk en ik ga, na een instemmend knikje van mijn vriendin, akkoord. Even later zegt ze: ´Dat moet ons weer overkomen.´ ´Hoe bedoel je?´, vraag ik. Ze trekt een gezicht om me duidelijk te maken hoe dom het is dat ik niet weet wíe ik ben, wáar ik ben en op wélk uur van wélke dag ik mij op deze aardbodem bevind. ´Denk even ná!´ Ik ben me werkelijk van geen kwaad bewust en gelukkig verlost ze me na een minuut van een onmogelijke quiz: 'Uitgerekend wij, PRECIES om 20:00 uur op 4 mei spreken we af in Eijs.' Dan valt het ouderwetse Hollandse kwartje.
Om drie voor acht 's avonds parkeren we de auto voor de kerk in Eijs. De koster is al druk aan het luiden. We gaan zitten op een muurtje tegenover de kerk en wachten tot de klokken zijn gestomd. Het is twee voor twaalf. Dan is het muisstil in Eijs. IJzig stil. Nee, ik lieg. Alleen de merel die op de hoek van het dak van de kerk zit, trekt zich niets aan van de doden. Ze zingt werkelijk de pannen van het dak. 'Waarom zouden we de dood vrezen als we hem niet kunnen waarnemen?', zei Epicurus. 'Waar ik ben is de dood niet en waar de dood is ben ik niet' (citaat uit het boek 'Tegen de zon inkijken' van Irvin D. Yalom). De merel weet van geen ophouden, hitsig zingt hij zoals hij gebekt is. De klok slaat acht keer. Twee minuten stilte... Terwijl ik gebiologeerd naar 'mijn' merel blijf staren en luisteren, schuift een plaatselijke nozem met een brommer en een beeldschoon meisje op te hoge rode hakken en een helm in haar hand dwars door mijn beeld heen. Pas als mijn vriendin mij na drie minuten op deze verstoring wijst, besef ik mij wat er gebeurd is: 'Daar ging het meisje met de rode schoenen'.

Astra bioscoop

2008-04-25T21:12:00.017+02:00

Een zaterdagmiddag in het jaar 1975. Gespannen wachtte ik samen met mijn twee jaar jongere buurjongen Robbert Jan ("Robbie") op de opening van de Astra bioscoop in de Langstraat in Wassenaar. De bioscoop bestaat niet meer en de herinnering eraan vervaagt maar Boudewijn Büch wijdde er in zijn boekje 'Weerzien' één zinnetje aan: "In de Langstraat was er de bioscoop Astra ('In Astra bent u uit en thuis')".
Als twee jongetjes van 12 en 10 stonden we in de rij voor de ingang tussen opgeschoten pubers en grote mensen. Onze hoofden stonden op borsthoogte en dat was - als we in de nabijheid van vrouwelijk schoon verkeerden - geen vervelende bijkomstigheid. Je zou kunnen zeggen dat mijn liefde voor de film al vóór de ingang van het bioscooptheater was geboren. Wel moesten we eerst langs Van der Knaap zien te komen: de aller-, allerstrengste bioscoopmanager van Nederland. Maar als we díe waren gepasseerd dán waren we het mannetje. Na een strenge leeftijdscontrole, de inning van de harde guldens en een strenge vermaning dat we stil moesten zijn en absoluut niet mochten roken hadden we het gevoel dat we zwaar bevoorrecht waren toen we binnen stonden. In de voorste helft van de bioscoopzaal stonden eenvoudige harde stoeltjes waarop wij gingen zitten. Achterin mochten de rijkere aanwezigen aan tafeltjes een heus non-alcoholisch drankje drinken. Buiten in een houten vitrine hing wel een klein affiche van de film Doctor Zhivago, maar we hadden geen idee waar het over ging. Van der Knaap kondigde aan dat hij de projector ging aanzetten en dat iedereen muisstil moest zijn. Er was nog wat geroezemoes. En toen, toen verschenen de beginscènes van Doctor Zivago, mijn eerste echte speelfilm in de bioscoop. Daarvoor had ik niet veel anders gezien dan de Disneytekenfilms Bami en Jungle Book. Meteen waren mijn ogen aan het scherm gekluisterd. De film was nog geen vijf minuten bezig en Van der Knaap stopte al de projector. Met zijn armen in zijn zij keek hij vanaf de zijkant boos de zaal in. Daarna wees hij beschuldigend naar twee jongens die een meisje, dat vóór hen zat, een beetje aan het pesten waren. Van der Knaap was furieus. 'Willen jullie daar onmiddellijk mee ophouden? Jullie verpesten het voor de hele zaal hier'. De jongens keken bedremmeld voor zich uit. Hij had de zaal nu muisstil gekregen. De film ging verder. Ik was verbaasd te zien dat Russen door Amerikanen werden gespeeld, ook al was Omar Sharif eigenlijk een Egyptenaar met een hypnotiserend zwaar accent. Dat de Oktoberrevolutie van 1917 zo'n romantisch decor kon zijn en dat ik verliefd kon worden op twee vrouwen tegelijk, dat was voor mij een wereldwonder. Mijn vader had als monochame anti-communist en Amerikavereerder veel verteld over de Koude Oorlog. De Amerikanen hadden óns gered uit de klauwen van Hitler Duitsland, de Russen en Stalin in het bijzonder waren de vertegenwoordigers van het kwaad. Nu zag ik met mijn eigen ogen wat de revolutie had teweeggebracht. Ik was verliefd geworden op twee beeldschone 'Russinnen', Lara en Tonya. Julie Christie en Geraldine Chaplin hadden het goed gedaan. Toen ik buiten stond na te dromen vroeg ik Robbie wat hij van de film vond. 'Ik vind 'm stom' had hij gezegd. 'Hmmmm, ik niet', zei ik. Zwijgend liepen we daarna door de Langstraat naar huis. Robbie had er niets van begrepen.

Salsa

2008-04-23T17:32:00.015+02:00

Ze heette Salsa. Tegen de avond zat ze iedere werkdag rond zeven uur vol verwachting op de bank voor het raam één hoog op mij te wachten. Als ik de tram uit stapte zag ik haar opgewonden koppie boven de bank uit steken en kreeg ze mij in het vizier. Om haar duidelijk te maken dat ik het was, zwaaide ik met mijn rechterarm (want in mijn linkerarm droeg ik een aktetas) en met een onvervalste Pavlovreactie rende ze ongedurig naar de voordeur om mij op te wachten en te bespringen. Als ik een staart had gehad, had je mij ook kunnen zien kwispelen! Salsa was mijn allerliefste bastaardhond. Ze was een kruising tussen een franse herder en een rasechte dalmatiër. Ze was parelwit en had wel honderd en één zwarte vlekken. Ik mis haar, vooral op druilerige grijze dagen als ik me eenzaam voel en niemand mij kan troosten. Nooit stelde zij eisen aan onze vriendschap en wat was dat ongelooflijk ongecompliceerd heerlijk. Onvoorwaardelijke vriendschap... Op zomeravonden liep ik met haar naar een natuurveldje vlakbij de Brienenoordbrug aan het eind van de wijk 'De Esch' in Rotterdam. In de schemering zag je daar de contouren van tientallen konijnen. Hoe hard Salsa ook achter hen aan rende, ze waren haar altijd te snel en te slim af. Thuis plofte ze na twee uur achtervolging uitgeput in haar mandje. Binnen vijf minuten was ze in slaap gesukkeld en een kwartiertje later begonnen haar poten hevig te 'shaken'. Waarschijnlijk droomde ze nóg over dat ene konijntje dat ze zó dicht was genaderd en maar nét niet te pakken kreeg. Ik moest denken aan die hazewindhonden die maar blijven doorrennen omdat ze zo graag in de bewegende worst vóór hen willen happen. Of aan die reclame met dat kind dat in een mum van tijd rijp is voor zijn zwemdiploma omdat hem door zijn zwemlerares aan een stok een Kapitein Koek wordt voorgehouden. Tja die Salsa, wat was zij toch gefixeerd op hapjes. Niet voor niets werd zij onze allerbeste kruimeldief. Zo wist ik dat ook onze vriendschap toch niet onvoorwaardelijk kon zijn want ook háár liefde ging grotendeels door de maag. Onverzadigbaar was die en kwam pas tot bedaren toen ze overleed op een druilige dag in februari. Bij de dierenarts deden ze haar in een veel te grote witte plastic zak. Wat is een lichaam toch dood als het leven eruit is weggevloeid. Toen we weer thuis waren zagen we voor de ingang van het trapportaal nog net haar voetsporen in de natte sneeuw. Haar vrolijke snuit was dit keer niet meer tegen de ramen gedrukt. Ik zou niet meer worden besprongen en gelikt als ik de voordeur opende en nog het ergste van alles: onze liefste kruimeldief was dood...

De ∞ van oneindigheid

2008-04-07T15:59:00.032+02:00

Mijn grootvader van moeders kant kreeg - ik meen in mijn geboortejaar 1963 - een ernstig herseninfarct in zijn linker hersenhelft waardoor een groot gedeelte van de rechterkant van zijn lichaam verlamd raakte en hij last kreeg van motorische afasie: hij begreep alles wat je zei maar kon zelf moeilijk de juiste woorden vinden om zich uit te drukken. Ik heb hem dan ook niet gekend als welbespraakte opa maar wist al snel dat hij veel gelezen had en slim was. Hij wilde je zo graag van alles vertellen en uitleggen. De woorden lagen op zijn lippen, ze kwamen alleen moeizaam of niet. Na een paar keer stotteren en haperen vulde ik als kind zijn half uitgesproken zinnen aan. Af en toe schreef hij zijn gedachten op met links maar zijn gekrabbel was nauwelijks meer dan hanenpoot en baksteen. Zijn rechterhand gebruikte hij nauwelijks meer. De frustratie op zijn gezicht was pijnlijk. Toch moet hij met mij ongelooflijk veel geduld hebben gehad als ik hem iets vroeg over de dingen waar hij veel van afwist: scheikunde, natuurkunde, techniek, wiskunde en grote getallen. Zo liet hij me een keer achter een één telkens een nul schrijven. Zorgvuldig zette hij dan vanaf de laatste nul puntjes tussen drie nullen. Tot 10^24, dus zo:
1 - één
10 - tien
100 - honderd
1.000 - duidend
10.000 - tienduizend
100.000 - honderdduizend
1.000.000 - miljoen
10.000.000 - tien miljoen
100.000.000 - honderd miljoen
1.000.000.000 - miljard
10.000.000.000 - tien miljard
100.000.000.000 - honderd miljard
1.000.000.000.000 - biljoen
10.000.000.000.000 - tien biljoen
100.000.000.000.000 - honderd biljoen
1.000.000.000.000.000 - biljard
10.000.000.000.000.000 - tien biljard
100.000.000.000.000.000 - honderd biljard
1.000.000.000.000.000.000 - triljoen
10.000.000.000.000.000.000 - tien triljoen
100.000.000.000.000.000.000 - honderd triljoen
1.000.000.000.000.000.000.000 - triljard
10.000.000.000.000.000.000.000 - tien triljard
100.000.000.000.000.000.000.000 - honderd triljard
1.000.000.000.000.000.000.000.000 - ?
Vanaf dat getal wist hij het niet meer (in Wikipedia gaat de telling van de grote getallen overigens nog wel verder, daar worden nog googol ofwel
10^{100 =}10.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000 000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000 en googolplex genoemd: 10^googol, maar het getal van Graham wordt wel als grootste erkende getal beschouwd en dat valt niet meer met de ouderwetse nullen uit te drukken), dus schreef hij tenslotte een platte acht: ∞. Carl Sagan legt het eenvoudig uit.
Wie een indruk wil krijgen van de afmetingen in ons heelal kan op de volgende site terecht.
"Als je nu voor altijd zou doorgaan met het schrijven van nullen achter die ene één dan zul je een ongelooflijk groot getal krijgen, oneindig groot en toch niet oneindig". Het duizelde me, maar ik begreep hoe ongrijpbaar oneindig was.
"Als het heelal oneindig groot is opa dan kan de totale energie die erin zit toch niet ontsnappen en dan blijft die toch voor altijd constant?" Ik stelde die vraag te laat want op 12 november 1988 - ik was 25 jaar - overleed hij op een druilerige dag in Leiden. We reden met mijn ouders, zus, oom en tante, neven en nicht en mijn vergeetachtige oma vanaf Leiden in drie grote lange limousines naar de begraafplaats in Muntendam. Toen we aangekomen waren schoven alle paraplu's als schubben tot een zwarte wolk boven de hoofden van ons kleine gezelschap. Niemand had de moed iets te zeggen. Het was stil, doodstil. Opa had altijd beweerd dat er na de dood niets anders is dan stilte, dat er een groot gat van leegte gaapt als je niet meer leeft. Ik staarde schuin onder de paraplu's door naar de lucht en dacht aan wat hij gezegd had over oneindigheid. Ik bleef maar nullen zetten achter het getal na honderd triljard. Namen kon zelfs híj voor die getallen niet meer bedenken. De kist daalde in de kuil, aarde werd gestrooid. "Stof zijt gij en tot stof zult gij wederkeren".
Terug in onze limousines wisselden alle familieleden van plek en reden we in cordon naar een chique restaurant ergens tussen Muntendam en Maarn. We waren uitgelaten en verheugd elkaar na zó lange tijd - een eeuwigheid!- weer te zien.
Ik vertelde dat ik op mijn zestiende mijn opa en oma had begeleid naar het kabelschip dat naar mijn opa was vernoemd. De bemanning of beter gezegd de toenmalige directie van de PTT had hen uitgenodigd voor een pleziertochtje op de Noordzee. Ik zie het nog zó voor me: twee oude mensen bovenop op de plecht, varend op het Noordzeekanaal richting IJmuiden. Ze hadden zó hun best gedaan om vooral netjes aan boord te gaan maar na 10 minuten woei de hoed al van mijn opa's hoofd en kon het haarnetje van mijn oma niet voorkomen dat haar haar een woeste haardos werd. Na een half uur varen op de zee keerden we terug naar Amsterdam en toen we via de loopplank de kade opliepen zag ik nog één keer de naam van mijn opa met grote letters op de achtersteven staan: "Directeur Generaal Bast". Trots maakte ik een foto maar dat is inmiddels al een eeuwigheid geleden.

DIRECTEUR GENERAAL BAST 1969, vernoemd naar prof.dr.ir. G.H. Bast, geb. 09-03-1903.
Eigenaar : Staatsbedrijf der Post, Telegrafie & Telefonie, 's-Gravenhage, Werf : E.J. Smit & Zn.'s Scheepswerven N.V. / 790, Bouwjaar : 1969, Indienst : 1969, Brt : 629, Nrt : 198, Draagv. : 1058, Lengte : 54,74 meter, Breedte : 9,48 meter, Holte : 4,45 meter, Vermogen : 700 pk, Snelheid : 10,5 knoop, Imonummer : 6910879, Roepsein : PBVB, Kiel : 08-10-1968, Tewater : 15-02-1969, Proefvaart: 23-04-1969, Indienst : 26-04-1969

Jij moet vooral zo doorgaan

2008-03-19T19:48:00.017+01:00

Soms ben ik onwillig. Dan vind ik iedereen stom, zélfs mezelf. Dan reciteer ik in gedachten het versje van Annie M.G. Smidt, ‘Ik wil niet meer, ik wil niet meer, ik wil geen handjes geven’. Het gedicht stond ooit op een wit t-shirt dat ik van de moeder van mijn kinderen had gekregen, maar de letters zijn na de vele wasbeurten vervaagd, het kraagje is versleten en de naden hebben los gelaten. Nog nooit kreeg ik zoveel commentaar op mijn kleding. Languit lig ik op de bank voor de buis en erger ik me kapot aan de hoeveelheid reclameblokken die zich eindeloos over de avond uitstrekken en handig over de zenders verspreiden zodat je ook zappend niet aan Albert Heijn, Unox, Centraal Beheer, Audi of Super de Boer, Gamma, KPN, Essent, de Media Markt (KOPEN, KOPEN, KOOOOPEN!) kunt ontkomen. Zelfs de spaarzame programma’s die je tussen al die honderden reclameblokken door héél even te zien krijgt lijken volledig bepaald door de wetten van de kijkcijfers. Ze houden je eraan gekluisterd met de schijnbare bijbedoeling de programma’s financieel mogelijk te maken.
Alles en iedereen lijkt erop uit te zijn het geld uit je zakken te kloppen. Iedereen is opgepimpt, de vrouwen zijn te jong, te mooi, te vrolijk, te gezellig, te welbespraakt, en vooral bovenmatig vitaal. De mannen zijn veel te grappig, te gespierd, te rijk en te stoer en ook ja, te vitaal. De spullen zijn zo fantastisch geweldig milieuvriendelijk, gezond, je wordt er zó vrolijk, blij, gezellig en vitaal van. Jongens, we hebben zin in het leven. Laten we KOPEN! JAAAH WHHHHHHHHHAAAAAAAAAA! Wie niet koopt bestaat niet, leeft niet. Roland van der Vorst vertelt in zijn boek 'Nieuwsgierigheid´ (kopen!) dat Unilever ´vitaliteit´ zelfs als brondomein, metafoor, concept voor haar producten centraal stelt. Heel slim in verband met de vergrijzing van de samenleving. Je moet je markten immers zo breed en groot mogelijk houden en je winsten vet. Het zijn die huppelige ongecompliceerde jonge vrouwenstemmen die je mierzoete koolhydraadrijke muslirepen aanprijzen als gezond wonderstaafjes waar je 110 jaar oud mee wordt. Beginnen mijn balken te verzakken? En mijn gewrichten te ontwrichten? Als de hersenen gaan kraken en de levenssappen verzuren... Soms ben ik onwillig. Dan vind ik iedereen stom, zélfs - en ja bovenal - mezelf.

Gorgeous

2008-02-15T23:52:00.005+01:00

Zomer 2007. Ze had me uitgenodigd om naar een bijzonder restaurant in de Pijp te gaan. Ik liet me graag verrassen en had zin in een heerlijk glas wijn, lekker eten en daarna... Hmmmm... de wijn, oeeeiiiiiiii, de wijn. Ik zal je nu alvast vertellen: er heeft nog nooit een engeltje zó heerlijk op mijn tong gepiest. Dit was werkelijk de zaligste wijn die ik ooit in mijn nog tamelijk nuchtere leven had gedronken en ik vertelde haar: vandaag word ik dronken en straks vergeet ik wat er op het etiket van dit goddelijke drankje heeft gestaan. Ik liet me gaan. Een verdrietige vrolijke engel fluisterde me met een omfloerste stem geile woorden in mijn oor. Naast ons zaten een oudere en jongere man aan een tafeltje die heel goed de wat rafelige broertjes van Willem Holleerder en Joran van der Sloot konden zijn geweest. Dit had wel wat, zo'n kleine chique tent. Het had niet het dedain van onbetaalbare Michelin-sterren restaurants of Amstel-hotels. Hier hing iets bijzonders in de lucht. Er hingen geen grote kroonluchters aan het plafond en geen dure kunst aan de muur. Er werd een haute cuisine maaltijd geserveerd, uitermate delicaat, zelfs met mijn dronken kop raakte ik van deze verrukkingen in vervoering. Mozes kriebel, vraag me niet wat ik heb gegeten. Het erge is: dat ben ik vergeten! Het is niet op mijn tong of aan mijn hersenkronkels blijven hangen of in mijn slokdarm, maag of ingewanden blijven steken. Het is eruit gegaan en - zoals alle andere culinaire kunstwerken - hopeloos in de wc-pot verdwenen. Het recept was geheim. De menukaart is blijven liggen. Ook al druiste dat tegen mijn uitdrukkelijke verzoek in, ze verbood me te betalen. Pas toen ik bij haar thuis kwam en zij op de toilet moest bijkomen van alle hemelse gerechten zag ik de rekening liggen. Ze had me in het restaurant verboden het in te kijken maar het lag daar zo verlokkelijk op het dressoir. Ik hoefde het dubbelgevouwen papiertje slechts een klein beetje op te lichten... Daarom stak ik mijn dikke wijsvinger ertussen en gluurde ik naar de onderkant van de rekening. Het onmogelijke bedrag brandde op mijn pupillen. Ze had het inkomen van een secretaresse en kon met haar dochter amper rondkomen. Dit bedrag was zo groot als een kwart van haar maandsalaris. Maar ze had erop gestaan dat ik niet mocht betalen. Ik voelde me schuldig maar één ding wist ik zeker en dat kon niemand me meer afnemen: nog nooit had er een engeltje zó lekker op mijn tong gepoept.

Wereld

2008-02-10T12:06:00.010+01:00

Travbuddy

'Alles is ijdelheid', zei Prediker al. Maar om zo opzichtig Travbuddy bovenaan mijn website te laten staan, is volgens mijn vriendin wat al te bar. Ze tipte me om alleen Uithuizermeeden op de kaart te zetten. Als grap. Zo zal geschieden...

Ruigoord

2008-02-04T22:54:00.000+01:00

Het was zondagmiddag 13:00 uur. We fietsten. Af en toe keken we naar elkaar en lachten elkaar toe. Het was fucking koud en we trapten ons warm. 'Ik ben gelukkig met jou', hijgde ik. We waren in niemandsland, ergens tussen Slotervaart en Halfweg. Nina fietst - alsof ze als een moslimvrouw van haar geloof was gevallen en dat wilde bewijzen - altijd een paar meter voor me me uit en toen ik de ANWB-paddestoel links naar Zwanenburg zag wijzen en rechts naar Ruigoord, zag ik me genoodzaakt op z'n Rotterdams hard voor me uit te brullen: 'Zullen we naar Ruigoorrrrrrd?' Een week tevoren hadden we geconcludeerd dat Ruigoord het beste op een zwoele zomeravond kon worden bezocht want dan zou ons verlangen naar een 'culturele vrijplaats' in de 'groene oase' te midden van een 'verstedelijkte en geïndustrialiseerde omgeving' het grootst zijn. Maar ja, we zaten nog maar 3,4 km van het kunstenaarsdorp, onze voeten waren bijkant bevroren en ook Nina smachtte zo langzamerhand zó naar een kruidentheetje dat ze volmondig 'Jaaaaaaah' riep. Ik was opgelucht: lopen en fietsen is enig zolang je maar op weg bent naar een niet te ver weg gelegen kroeg. Onderweg stond de Japanse sierkers (Prunus serrulata) in bloei (3 februari!). Het over oprukkende industrieterreinen fietsen was niet gezellig maar nadat we eenmaal het bordje 'culturele vrijplaats' waren gepasseerd, in sneltreinvaart de volgestouwde 60-er-jaren doorzonwoningen langssjeesden en heel snel de gedichten op de ramen begonnen te lezen, veerden we op en reden we langzamer, richting het centraal in Ruigoord gelegen kerkje. 'Kom we gaan naar binnen'.
Het stonk. Het rook naar vijf ongewassen alcoholische mannen die je toelachten met zwarte en afgebroken tanden. Geef mij je hoed en ik zal zeggen wie je bent. Op een aanplakbiljet stond dat om 14:00 uur de 'high-tea' zou beginnen. Het was klokslag 14:00 uur. De man achter de bar waste zijn schalen en liet ons nog minutenlang smachten naar onze kruidenthee die we vervolgens in vette ondoorzichtige glazen kregen opgediend. Hier werd haast en commercie bijna als een misdaad gezien. Hier werd vast nog heilig in een socialistische of communistische heilstaat geloofd, maar dan was ie hier ter plekke al jaren in verval geraakt. Het was koud in de kerk, de grote ouderwetse houtkachel stond werkloos tegen de muur en ook al stonden Jezus en Boeddha apart op hun eigen sokkel aan weerszijden van het altaar, hun geestelijk vuur kon ons niet verwarmen. Zou het laatste hout dat in de toren van Babel was gestoken hier in rook zijn opgegaan? Een dj leek voor het 'high-tea' publiek 'moderne' (geen 70-er jaren) muziek te gaan draaien maar nadat wij na het vertrek van een vijfkoppig gezin als enige gasten waren overgebleven, keerde hij onverrichter zake naar huis. Een andere man verkocht wat vergeelde en beduimelde boeken die hij langzaam (vooral langzaam!) één voor één zorgvuldig op twee houten tafels uitstalde. Ik kocht het kleine boekje 'Zoen' van Adriaan van Dis en wat korte verhalen van Tim Krabbe en om de arme boekverkoper een plezier te doen zijn kleine bundeltje gedichten. Met de prijs die hij vroeg was ik feitelijk 3x afgezet, maar wat gaf het? Het was toch voor een goed doel? Er konden weer tientallen borden gierstpap van worden gegeten! Buiten voelde ik het melancholische verlangen naar de verlopen 70-er hippiejaren. Ik was erbij geweest maar toch had ik het niet écht meegemaakt. (Zelfs) Woodstock was aan mij voorbij gegaan. Eerst was ik nog maar 7 en daarna was ik 17. Eerst was zij nog niet geboren en daarna was zij 7. Zoveel verschillen Nina en ik in leeftijd. Groen was ik toen. Alles moest nog beginnen. En hoe!

What the #$*! Do We (K)now!?

2008-01-27T07:34:00.001+01:00

Er zijn massa's mensen die geloven dat je de wereld puur en onbevangen kunt ervaren, dat je door jezelf, door je lichaam te ontstijgen in een ander bewustzijnsniveau kunt komen (en daardoor als het ware een ‘kwantumsprong’ kunt maken) waardoor alles meer, beter of dieper wordt ervaren.

Positieve beweringen over een vrije wil zijn koren op de molen van spirituele leiders en managementgoeroes. Natuurlijk, het is ook een fascinerende paradox. Aan de ene kant wéten we eigenlijk wel dat we veroorzaakt zijn, dat er een oneindig aantal oorzaken aan 'ons' ten grondslag ligt, dat we ons lichaam - zoals het bij de geboorte ter wereld kwam - en onze omgeving toen we nul waren niet zelf hebben kunnen kiezen. Aan de andere kant ervaren we onszelf, met onze grote complexe breinen, als vrij handelende en omgeving veranderende wezens. Filosofen hebben hun tanden erop stuk gebeten. Moderne filosofen zoals Thomas Nagel (in ‘The problem with autonomy’ en ‘What is it like to be a bat?’) hebben er boeiende essays over geschreven. Het laatste zinnige boek dat ik erover gelezen heb is 'Freedom evolves' van de Amerikaanse filosoof Daniel C. Dennett. Zonder direct te beweren dat (in)determinisme juist is, stelt hij het volgende.

Stel je leeft in een volledig gedetermineerde (veroorzaakte) wereld waarin organismen door evolutie zich op steeds meer manieren aan hun omgeving weten aan te passen. Sommige dieren krijgen na miljoenen jaren veranderen en natuurlijke selectie een primitief centraal zenuwstelsel zodat zij nóg flexibeler op hun omgeving reageren dan hun voorouders. Hun breinen groeien en daarmee hun ‘vrijheid’ in gedrag. Met de komst van taal krijgen sommigen van hen (de homonoïden) een gouden ‘tool’ in handen. De mogelijkheden om hun omgeving naar hun hand te zetten en te veranderen nemen exponentieel toe doordat zij de wereld ook nog eens in gedachten kunnen uitproberen. De vrije wil is geëvolueerd.

Moraal van het verhaal? Determinisme is niet incompatibel met vrije wil, maar strikte onveroorzaakte vrije wil bestaat niet. Van een enkele mier kun je nog zeggen dat hij genetisch zodanig is geprogrammeerd dat hij - in vergelijking met een olifant, chimpansee, dolfijn of mens - efficiënt maar op een beperkt aantal manieren op zijn omgeving reageert. Van een hele zwerm mieren wordt het al vele malen complexer. (Edward O. Wilson heeft er als entomoloog boeiende boeken over geschreven, ook gisteren werd door Sander Voormolen in de wetenschapsbijlage van het NRC Handelsblad weer een artikel aan hem gewijd. Zie ook het oudere artikel 'De mier is in balans, de mens niet'). Voor zoogdieren zoals wij zijn de mogelijkheden om verschillend op onze omgeving reageren al helemaal ontelbaar, wat overigens niet hetzelfde is als oneindig.

De makers van 'What the Bleep do we Know' denken de heilige graal van de vrije wil te hebben gevonden in de kwantummechanica. Die is sinds jaar en dag verbonden aan indeterminisme en suggereert een onbepaaldheid, een zogenaamde 'vrijheid' van dingen, inclusief die van de wil. Maar hierbij wordt een denkfout gemaakt. Daniel Dennet stelde dit al in 1984 in zijn boek 'Elbow Room' aan de kaak. Want stel, je maakt een keuze in een volledig gedetermineerde wereld en dus in (een) aaneengeschakelde keten(s) van oorzaak en gevolg. In dat geval is de keuze strikt genomen dus volledig bepaald en niet vrij. Maar voordat je de keuze maakt, plaats je nu ergens in een van die ketens van oorzaak en gevolg een ‘black box’ waarin gebeurtenissen puur toevallig of op basis van waarschijnlijkheid plaatsvinden. Denk bijvoorbeeld aan de doos met de kat van Schrödinger. Maakt die doos dan dat je keuze bepaald wordt door een vrije wil? Nee, want als een kans of toeval mijn uiteindelijke keuze bepaalt dan heb ik voor het deel in de ‘black box’ toch geen enkele invloed gehad op mijn keuze? Het had mijn keuze dus niet vrijer gemaakt dan in de aaneengesloten keten(s) van oorzaak en gevolg? Met andere woorden indeterminisme redt als zodanig de vrije wil niet.
De film ‘What the Bleep’ is pseudowetenschappelijke propaganda voor spiritualiteit en vrije wil. Waarom? Aan het begin wordt verteld dat materie bijna alleen maar ruimte is – waar ze gelijk in hebben - maar de suggestie wordt gewekt dat het eigenlijk niets is en alleen maar een concept. Wat overblijft is volgens hen dus, jawel: 'geest'. En die verdwijnt in de film al spoedig uit de fles. De kwantummechanica wordt genadeloos misbruikt voor een filosofie van mogelijkheden in de psychologie. Over determinisme, de ketens van oorzaak en gevolg ofwel de beperkingen, evolutie, de ingesleten patronen van de mens, de psychosociale omstandigheden etc., wordt door de wetenschappers uit 'What the Bleep' met geen woord gerept. Dat past ook niet in hun straatje. Aan het eind gooit de hoofdpersoon dan ook symbolisch haar valiumtabletten in de vuilnisbak want de ketens van het determinisme, zo lijkt ze te willen zeggen, datgene wat je genetisch en je omgeving bepaald heeft, je lichaam met je al je opgedane ervaringen, je geschiedenis, je gestroomlijnde en willekeurige gedachten, je angsten en verslavingen, dat alles kun je ontstijgen. Je kunt ze zelfs regelrecht de vuilnisbak ingooien, als je dat 'wilt' ten minste. Hum.

Jezelf waarnemen vanuit het perspectief van een ander. Kan dat? Mentaal, in je eigen hoofd wel ja, fysiek nee. Als dat laatste zou gebeuren zouden de documentairemakers waarnemer/agens en tevens waargenomene als een Siamese tweeling in tweeën hebben gesneden maar hij (of moet je zeggen 'zij') zou bloederig zijn doodgegaan...

Ze zeggen het niet met zoveel woorden maar je krijgt de indruk dat ze je willen laten geloven dat je werkelijk je eigen lichaam kan verlaten en dat je spiritueel moet worden. De kwantummechanica zou je daarbij kunnen helpen. Tja in de wereld van de fysica van de kleine deeltjes kan een electron op twee plaatsen tegelijk zijn. Maar in 'onze' wereld dan? Als je zo begint is volgens mij het hek van de dam en wat overblijft is alleen nog gezemel met een pseudowetenschappelijke saus. Ik geef toe, ik ben ook geen fysicus. Bijna zou ik na het kijken van ‘What the Bleep’ geloven dat ik nog niet uitverkoren en verlicht ben, ‘dat ik nog niet zover ben’, dat ik nog een kwantumsprong moet maken. Toch blijf ik maar liever sceptisch (gelukkig heb ik medestanders bij de Stichting Scepsis die ook een artikel aan 'What the Bleep' hebben gewijd) en in mijn baan om de kern draaien, niet verlicht door godsdiensten of new age groeperingen die de waarheid prediken en zelf niet lijken te twijfelen aan hun eigen theorieën. Als je in het leven toch alles mogelijk acht waarom zou je dan ook díe uitspraak niet als mogelijk of in dit geval beter als zeer waarschijnlijk onjuist beschouwen? Waarom willen mensen, sommige wetenschappers niet uitgezonderd, zichzelf toch elke keer maar weer als Baron von Münchhausen aan hun eigen haren omhoog trekken? Ik weet het niet.

Hooverphonics in Tivoli

2008-01-20T13:39:00.000+01:00

‘Als je morgenavond met me wilt afspreken, moet je een kaartje kopen voor Hooverphonics want daar gaan we naartoe´, zei Maarten me door de telefoon. Na onze vakantie in Tjechië en Slowakije vorig jaar zomer hadden we elkaar bijna niet meer gezien en aangezien ik me een aardig ‘beeld’ (‘geluid’ of ‘geluidsbeeld’ zou je eigenlijk moeten zeggen) heb kunnen vormen van zijn muzieksmaak (of is het 'gehoor') leek het me dan ook de moeite waard om hem het voordeel van de twijfel te geven. Zo verschillend zangeres Geike Arnaert telkens in videoclips verschijnt – volgens mij wordt er met stand-ins gewerkt - zo divers waren ook de nummers die in Tivoli ten gehore werden gebracht. Bij vlagen hynotiserend, zeker heel professioneel en melodieus. Luister maar naar het nummer 2Wicky.

Terwijl Geike bezig was met haar laatste reeks nummers nam ik tussen de kluitjes mensen en de saaiere stelletjes vanaf een veilige afstand een knappe jongen waar die teder de lange haren van zijn meisje op haar rug legde waarna hij haar zachtjes van boven tot beneden in haar nek zoende. Bijna gelijktijdig liet hij zijn hand heel langzaam en geleidelijk over haar welvingen en armen glijden. Dat gebaar leek mij te getuigen van een onverwachte puurheid. En de eerlijkheid gebiedt mij te bekennen dat deze gedachte pas in mij opkwam toen ik zag dat het meisje in mijn ogen zoveel lelijker toescheen dan hij. Ik vroeg mij af of mijn conclusie over de puurheid van zijn liefde voor haar hetzelfde zou zijn geweest als zij zoveel mooier zou zijn dan hij. Zou het dan voor hem gemakkelijk zijn geweest om van haar te houden? Juist nu ze lelijker was, moesten er voor hem toch andere zaken geprevaleerd hebben dan het uiterlijk, zo redeneerde ik. Maar wordt de puurheid van een relatie dan meer bewezen als de verleiding van het uiterlijk is uitgeschakeld? Bijna alle romantische films lijken een andere boodschap uit te dragen, namelijk dat het uiterlijk van de vrouw er wel degelijk toe doet. En ben ik dan zo gepreoccupeerd met de gedachte dat mannen alleen trots op hun vrouwen zijn als ze hun ook mooi en geil vinden en nog trotser als andere mannen die vrouwen mooi en geil vinden? Met deze en zovele andere gedachten verdwijnt iedere nobelheid uit mijn lichaam en brein. En daar ga ik nu maar even mee slapen.

Are that your gadgets in your pockets or are you just happy to see me?

2008-01-19T17:58:00.000+01:00

Eens in de zoveel tijd koop ik een gadget. Een elektronisch hebbeding die je eenvoudig mee kan nemen als je op reis gaat. In de jaren 70 had ik nog een echte bandrecorder waarmee ik liedjes van de radio opnam, bijna allemaal met geouwehoer van de dj ervoor en erna. Begin jaren 80 werd deze vervangen door een Walkman, een draagbare cassetterecorder met veel achtergrondruis. Tientallen van die casette bandjes heb ik nog thuis liggen. Midden jaren tachtig werd ik de trotse bezitter van een Discman, (een draagbare cd speler) en eind jaren negentig kocht ik een heuse mp3-speler met 256 Mb geheugen. Nu heb ik eindelijk een apparaat waar ik eindeloos veel liedjes en andere dingen mee kan opslaan, een iPod met wel 80 G! Als ik aan het forenzen ben, hangt mijn iPod netjes in een leren draagtasje aan mijn riem. Nu is dat niet zo erg maar ik heb van T-mobile ook al een flinke telefoon/organiser in een tasje aan mijn broekriem hangen en als ik op reis ga ook nog eens een klein fotocameratje. Bij het omhelzen zaten die dingen frontaal in de weg en daarom tilde Nina behendig mijn trui en t-shirt omhoog. Met enige gêne moest ik toezien hoe mijn gadgets werden blootgelegd. "Je lijkt wel een suicide bomber", zei ze. Nu ze tegenover me de bijlage van de krant zit te lezen en ik dit stukje schrijf, werpt ze me een verleidelijke blik toe en vraagt ze: “Are that your gadgets in your pockets or are you just happy to see me?”. Waar ze het vandaan haalt weet ik niet maar ik kwam erachter dat deze quote een originele verdraaiing is van een oude onliner, vermoedelijk van de actrice Mae West uitgesproken in de film “She Done Him Wrong”. De oorspronkelijke tekst luidt waarschijnlijk: “Is that a gun in your pocket or are you just happy to see me?”. Op IMDB kwam ik de onliner op verschillende plekken tegen, maar niet bij deze film uit 1933´. Nu ben ik er klaar mee. Ik ben er al zoveel tijd mee bezig geweest dat mijn vriendin zich terecht afvraagt of ik mijn tijd niet beter had kunnen besteden aan het bekijken van een goede film. Waarschijnlijk heeft ze gelijk...

Houd moed!

2008-01-10T16:57:00.000+01:00

Na afloop van de film 'The Beautiful Country', wilde ik nog even terug naar een scène waarin de Vietnamese moeder van de hoofdpersoon een onuitspreekbare zin uitspreekt. Dat gebeurt nadat ze haar oudste zoon vertelt dat hij en zijn broertje naar Amerika moeten vluchten omdat ze in Vietnam niet meer veilig zijn. Het is een dramatisch moment maar Nina en ik lagen telkens in een deuk van het lachen als we iedere keer weer het volgende fragmentje hoorden en het probeerden na te spreken. Het lukte eenvoudig niet...

Klik hier op 'Rara wat zegt ze?' om het fragment te horen.

'k Ben benieuwd of u het kan nazeggen. Het korte geluidsfragment heb ik inmiddels naar mijn Vietnamese collega gestuurd in de hoop dat ze verstaat wat er gezegd wordt, maar vooral om mij te leren hoe je het moet uitspreken. Tantjana bekende in een recente uitzending van RTL Boulevard dat ze het woord 'museum' na al die jaren in Nederland nog steeds niet kan uitspreken. Wanhoopt daarom niet als het niet lukt. Houd moed!

Indiazin

2008-01-05T18:22:00.000+01:00

Op Google Earth kan ik het plaatsje in Marokko niet eens vinden: Indiazin. Zeventien jaar gelden waren Mieke en ik verdwaald in de Atlas. We hadden onze gehuurde witte Renault 4 per ongeluk een doodlopende weg in de Atlas ingereden. Na enige tijd toen we doorkregen dat we een andere route reden dan we hadden gepland, zetten we de auto langs de kant van de weg en bekeken eens rustig de wegenkaart. We concludeerden dat we niet ver van het dorp Indiazin af waren. Vanaf de plek waar we stonden zouden we volgens ons goed te voet het dorp kunnen bereiken zodat we daarna weer terug naar de auto konden lopen. We besloten om uit te stappen en het eerste de beste wandelpaadje op te schieten. Maar al snel hield het paadje op en liepen we in de heuvels tussen de doornige struiken. Het was begin april al erg dor in de Atlas. We probeerden ons op de zon te oriënteren voor onze richting naar Indiazin maar na twee uur lopen door een monotoon glooiend landschap moesten we toegeven dat we verdwaald waren. De enigen die ons vergezelden waren twee dromedarissen. Ze leken uit het niets te komen maar een Berberse herdervrouw bleek hen in de gaten te houden en liep in gezwinde pas achter ze aan.
Zij was de eerste vrouw met wie ik geen woord en dan ook geen woord heb kunnen wisselen. Als je een Latijnse of Germaanse taal spreekt kom je in de wereld met een paar gemeenschappelijk gesproken woorden al een heel eind. En veel Arabieren spreken tenminste één of twee woorden Frans maar deze vrouw bleek van een andere planeet. Ze sprak alleen Tamazight. Met gebarentaal maakte ze duidelijk dat ze drie kinderen had en dat we mee moesten naar haar huis. Ik geloof dat we nog een uur hebben gelopen om bij de grot te komen waar ze woonde. Ze toonde ons trots haar onderkomen. Snel stopte ze wat gesprokkeld hout onder een aluminium ketel en zo wachtten we tientallen minuten totdat het water kookte en hoog op de theeblaadjes in het vette en beduimelde glas werd gegoten. We probeerden met gebaren contact met de vrouw te maken maar het was niet veel wat we met onze handen en voeten konden uitwisselen. We waren op een plek in ‘the middle of nowhere’, niet ver van waar een scene uit de film Babel is opgenomen, de plek waar de vrouw door een jongetje uit de bergen met het geweer van een Japanner werd neergeschoten. Een tweede glaasje thee konden we niet weigeren, dat zou ondankbaar zijn geweest. Na een uur vertrokken we op aanwijzing van de Berbervrouw naar Indiazin, want dat was het enige woord dat ze verstond. Ze liep nog een eindje met ons mee om ons de weg te wijzen en na een uur liepen we alleen door naar, zowaar, een café langs de weg waarlangs we onze Renault 4 een paar kilometer verderop richting dal hadden neergezet. Onvoorstelbaar dat er toen ook nog een ober rondliep die ons een colatje kwam brengen! Ohhhhhhhh wat lekker was die cola. Echte Coca Cola (Theo Maassen!)
’s Avonds hebben we overnacht in Indiazin. Nadat we onze auto hadden opgehaald en het dorp waren binnengereden holden hordes kinderen achter ons aan alsof we Jezus waren en Maria die aanbeden moest worden. En omdat we niet het Woord kwamen brengen maar alleen onszelf deelden we uit schaamte een deel van onze zak met pennen uit waarmee ze, als ze ook papier zouden hebben gehad, hún woord konden schrijven. We vroegen naar een hotel en één van de kinderen stuurde ons naar een huis met een extra kamer, een lemen huis dat naar ons gevoel door onze zware lichamen zomaar in elkaar kon storten maar we vonden het best als we maar konden slapen. In de bergen rond Indiazin werd het snel donder, buiten zag je zonder lantarens geen steek voor ogen en we waren te moe om nog op zoek te gaan naar een plek om te eten. De man van het huis klopte op de gammele deur. Hij had brood en thee voor ons meegebracht en bescheen het met een kleine lantaarn met een klein brandend kaarsje. Wat hij toen deed zal ik nooit meer vergeten. Hij opende het glazen deurtje van de lantaarn, blies de kaars uit en liet ons vervolgens zien hoe je de kaars weer met een lucifer aankreeg. Na zijn demonstratie en verdwijning in de nacht tuurden we verbijsterd in het kleine vlammetje en braken ons brood. We kwamen van een andere planeet, zoveel was zeker.

Voor u niet één maar twee flessen Rémy Martin

2008-01-04T23:02:00.000+01:00

Zo’n 18 jaar geleden in het jaar 1990 kregen mijn collega Guus en ik als juridisch medewerkers bij het Gewestelijk Arbeidsbureau in Breda (nu CWI) honderden ontslagaanvragen te verwerken. Voor het ontslaan van een werknemer had een werkgever - als hij niet besloot om naar de kantonrechter te gaan om de arbeidsovereenkomst met zijn werknemer te laten ontbinden - een ontslagvergunning van het GAB nodig. Dat is nog steeds zo ook al heet het GAB tegenwoordig CWI en bakkeleit de regering met de tweede kamer af en toe over het afschaffen van zo’n preventieve ontslagtoets. Die is overigens uniek in Europa. Het is een Duitse uitvinding die in de oorlog door de Nederlandse regering werd overgenomen om werknemers op hun arbeidsplaatsen te houden. In 1990 ging het niet zo goed met de economie in Nederland. Het was dus hard doorwerken bij het GAB. Daar kwam bij dat we met z’n tweeën werk deden dat normaal gesproken eigenlijk door vier of vijf man moest worden gedaan. We moesten onze kop erbij houden anders maakten we administratieve of juridische fouten. Nou was dat nog niet zo’n ramp want we controleerden elkaars werk en bovendien was de ontslagcommissie eindverantwoordelijk. Maar toch, het lot van veel werknemers lag in ons handen want wij schreven het advies voor de besluitvorming die vervolgens ook vrijwel altijd werd opgevolgd. Regelmatig kwamen de potentieel ontslagenen bij het GAB bij ons informatie vragen of hun beklag of verhaal doen over de aanvraag van hun werkgever. De redenen waren zeer divers: nijpende financieel- economische omstandigheden, disfunctioneren, incompatibilité des humeurs (onverenigbaarheid van karakters), frequent en/of langdurig ziekteverzuim, diefstal etc. Werkgevers, werknemers, ze kwamen in allerlei pluimages naar ons toe en ik durf rustig te beweren dat we een aardige doorsnede zagen van de werkende man of vrouw in Breda. Iedere casus was een wereld op zich en ik zou per geval hele verhalen kunnen ophangen, maar dat doe ik niet, niet nu.

Op een dag werden Guus en ik door een stel advocaten van een advocatenkantoor (ik meen dat het Kessels Hanssen 't Sas Advocaten was, maar dat weet ik het helaas niet zeker meer) gevraagd om een keer na het werk op hun kantoor een lezing te geven over hoe een ontslagaanvraagprocedure intern bij het GAB precies in z’n werk ging en hoe al die aanvragen nu eigenlijk werden beoordeeld. We gingen akkoord en we bereidden ons voor op een ‘gelikte’ presentatie. Op de dag dat het moest gebeuren meldde Guus zich ziek. Potverdomme, nu stond ik er alleen voor! De secretaresse van het advocatenkantoor meldde nog diezelfde dag dat alle advocaten gespecialiseerd op het gebied van arbeidsovereenkomstenrecht en sociaal verzekeringsrecht, zo’n twintig in totaal, zouden komen en dat ze veel zin hadden in mijn lezing. Presenteren in het openbaar vond en vind ik een ramp, ik heb er verschillende cursussen voor gevolg maar ik heb nog steeds plankenkoorts. Wat moest ik met twintig doorgewinterde advocaten die veel meer wisten dan ik? Ik had geen keus meer, we konden niet meer afzeggen. Met knikkende knieën, op een knarsende fiets en krakende sneeuw fietste ik naar de plek des onheils. Om de grote ronde teakhouten tafel zaten de grote jongens, onderuitgezakt, afwachtend, arrogant in hun rokkostuums achter hun zijden dassen en onderwijl zag ik de stinkende damp van hun voeten uit hun gaatjesschoenen stomen. Hier zou ik als onervaren GAB-juristje het slachtoffer worden van snerpende kritiek, genadeloze vragen en cynische blikken. Terwijl deze gilde mijn hoofd onder de guillotine van het advocatendom zouden afhakken, verdween plotseling de angst in mij alsof in de laatste minuten van mijn executie het besef doordrong dat het allemaal toch niet meer uitmaakte. En zo kwam het dat ik vrijelijk ging vertellen over hoe het er in het GAB aan toeging en over de vele casus die ik had meegemaakt zonder dat ze tot het betreffende bedrijf of persoon herleidbaar waren. Wat was ik blij dat stijve voorzichtige van normen, waarden, wetten en regels verwrongen Guus er niet bij! Dankzij zijn afwezigheid werd het een uitgelaten avond en over de ervaringen in onze beroepen. De advocaten vertelden dat ze een geweldige avond hadden gehad en als dank kreeg ik niet één maar twee flessen cognac van het merk Rémy Martin. Die tweede fles was eigenlijk voor Guus, maar omdat ik de klus met verve in mijn eentje had geklaard en 20 advocaten had geamuseerd mocht ik ‘m heerlijk zelf opdrinken. Ik wist niet dat ik zoveel van cognac hield. De flessen waren binnen enkele weken op. Bij elk glaasje Rémy dat ik zo af en toe nog wel eens in een kroeg bestel, denk ik aan die oude stijve Guus, die wijsgerige jurist die zijn wijsheid niet met anderen dorst te delen en op die ene bewuste avond waarschijnlijk in zijn kamertje van 3 bij 3 op zijn eenpersoonsbed de boeken van Michel Foucault of Albert Camus zat te lezen. Gelukkig maar, want die avond was van mij en ik was intens trots geweest op mezelf want ik had 20 kritische advocaten zo mak gekregen als schaapjes en zo los als dronken gorilla’s.

Als ik de geest geef

2007-12-17T00:24:00.000+01:00

Ik kon de woorden niet horen die het Philharmonisch Koor Toonkunst Rotterdam zong. Alleen 'Als ik de geest geef' drong tot mijn dove oren door. En ik hoorde dat het mooi was en wist dat ik thuis de gezongen woorden tot mij zou nemen alsof het de zoete druiven waren van een laatste avondmaal.

EEN HOLLANDS REQUIEM
Johannes Brahms
Hertaling Jan Rot

I. Koor

Levend zijn, is de pijn dragen
Die je eerst nog ontroostbaar maakte
Wie hun tranen laten
Vullen de eerste leegte
Zij geven toe en rouwen
En rapen zich weer samen
En komen tot leven
En zingen bij hun graven
Levend zijn, is de pijn dragen
Die je eerst nog ontroostbaar maakte
Die je eerst nog ontroostbaar liet zijn

II. Koor

Van vlees en bloed tot stof en as
Van lijf dat liefheeft, leeft en lacht
Tot lijk bekranst met bloemen
De krans zal verdorren
Als de bloemen morgen hangen
En ben je verdrietig, lieve vrienden
Denk aan de slijttijd van pijn
Eerst is het maandenlang winter
En het bruisende hart bevroren
Je telt verdrietig je tranen
Tot ze vermengen
Met lenteregen, met zomerregen
Nog steeds verdrietig...
Van vuur en vlam in zak en as
De Mens een levensboom en wij
Eén jaar haar blad en bloemen
De boom zal weer bloeien
Al zijn blad en bloem vervangen
Dat is niet wat ons bijblijft
Bijblijft in eeuwigheid...
Zoete zomers vol geluk
Reizen, wijze woorden
Duizend dingen, duizend dingen
Komen weer boven
Vrede, eeuwige vrede
Zo leven onze doden voort
Vrede, nee, vreugde
Zal je overspoelen
Waar wee en woede
Weer weg ebben
Zoete zomers vol geluk
Reizen, wijze woorden
Duizend dingen, duizend dingen
Komen weer boven
Vrede, eeuwige vrede
Zo leven onze doden voort
Zo leven onze doden door

III. Koor met baritonsolo

Vaak vraag ik mij af
Is mijn einde onvermijdelijk?
Zal mijn leven voorbij zijn
Als ik de geest geef?
Stel nou, ik word honderd
Wie weet ben ik dan bereid
Wordt het morgen
Sterf ik vóór mijn tijd
Vaak vraag ik mij af
Hoe oneindig is mijn eindigheid
Zal mijn leven voorbij zijn
Als ik de geest geef?
Jaloersmakend zijn alle mensen
Die zelfverzekerd leven
Hun hang naar het licht
Kent geen schaduw
En wat een wetenschapper zegt
Dat staat daar buiten
Zij weten, zonder bewijs,
Van het paradijs
Maar ik?
Hoe moet ik me troosten?
Al hoop ik op niets:
De gestorven zielen vormen één geheel
En dood en doem doen daar aan af

Ali Boekwurm

2007-12-16T13:43:00.000+01:00

Dit jaar trok ik Jelle voor het maken van een Sinterklaassurprise. Wat moest ik voor hem maken? Een klimmende of snowboardende pop? Wéér een kijkdoos, dit keer met een klas vol mooie meisjes met een dromerige jongen die geen minuut meer op de leraar let? Het zou een leuke kijkdoos worden, zeker weten. Maar dit keer wilde ik iets heel anders maken dan
de voorgaande jaren. Ik dacht aan een videoboodschap met Ali Boekwurm in de hoofdrol. Net zo'n type als Sayid de taxichauffeur die overigens fantastisch gespeeld wordt door Jeroen van Koningsbrugge van Draadstaal.

Eerst praat hij gezellig over zijn lieve kleine sociale zoon Jelle Akbar, maar teleurstelling kruipt in zijn woorden als hij over het computergebruik van zijn zoon begint. Met zielige stem vertelt hij dat het, sinds al die computers in zijn huis staan, een stuk minder gezellig is geworden.

Met Sinterklaas surprises begin ik altijd te laat, ik weet het, maar onder druk presteer ik nu eenmaal het beste, dus… op 3 december schrijf ik het scenario. Dat was in een uurtje gepiept, maar de uitwerking, ja dat zou nog wat worden! Het enige waar ik filmpjes mee kon maken was mijn piepkleine Casiocamera. Ik plakte mijn Borat-snor boven mijn mond en na drie proefopnames vanuit de hand was ik jaloers op al die acteurs die moeiteloos improviseren of vlekkeloos hun teksten reciteren. Ik vergat immers tekens mijn zelfbedachte teksten, heel frustrerend. Daarom had ik ze overal in mijn kamer opgeplakt zodat ik af en toe stiekem kon spieken. In één scène is dat duidelijk te zien, de blaadjes hangen slordig aan de boekenkast. Met Windows Movie Maker heb ik het hele zootje tot 3 uur ’s nachts aan elkaar geplakt. Uiteindelijk is dit het resultaat geworden.

Op pakjesavond veroorzaakte het filmpje hilariteit, gelukkig, mijn opzet was geslaagd. Mijn zoon zei dat hij het boek 'De Koning van Katoren', dat ik - lekker puh - toch voor hem gekocht had, 'zéker weten' zou gaan lezen. Hij is erin begonnen maar gisteren heb ik toegegeven aan een veel diepere wens van hem: 'een nieuw compuut'. Hij heeft er net als zijn broer zelf aan meebetaald, dat wel. Maar nu ben ik weer helemaal terug bij af. 'Het leven is niet gezellig meer, meneer, met die stom compuut.' En ik heb het zelf gedaan. Hoe stom heb ik kunnen zijn? Een domme vader en al helemáál een armzalige amateuristische acteur.

Karakter

2007-10-28T23:20:00.000+01:00

Wie heeft niet op de middelbare school Bordewijks boek 'Karakter' gelezen? Zegt de naam Jacob Willem Katadreuffe u nog iets? Als u het boek ooit hebt gelezen, is die naam nog onmiskenbaar in uw hoofd blijven hangen. Katadreuffe. Ondanks dat zijn vader hem als deurwaarder flink tegenwerkt, blijft Jacob wilskracht, doorzettingsvermogen ofwel karakter tonen.
Hofmeester is ook zo'n naam. Die vergeet je niet meer. In Tirza, de roman van Arnon Grunberg, bepalen de omstandigheden en emoties van Hofmeester (de vader van dochter Tirza) wat er gebeurt in zijn leven, die worden zijn gids. Zijn dochter is zijn alles. Maar alles verandert als dochter Tirza een nieuwe vriend krijgt die op Mohammed Atta lijkt.

Als u geen keuzes kunt maken of uw keuzes - misschien wel mede door uw grote inlevingsvermogen - in hoge mate laat afhangen van gevoelens, ideeën en adviezen van anderen dan kan u al gauw worden beschouwd als beïnvloedbaar, meegaand en onbetrouwbaar. U bent niets anders meer geworden dan een slaaf van uw emoties, wat anderen over u zeggen en voor u bepalen. En daarmee krijgt u van anderen steeds hetzelfde advies en wel om vooral hiernaar te luisteren: 'Uzelf'. 'Stop met wat u aan het doen bent [...], bewandel uw eigen pad, kies voor uzelf'. En dan legt de karaktermoordenaar uit welk pad u het beste kunt kiezen. Als slachtoffer blijft u dolen in het labyrint van uw emoties. Want de bevelen en adviezen van anderen die u op iedere hoek van het labyrint de weg wijzen, brengen u echter niet bij de uitgang. Want uw labyrint kent geen poort naar de vrijheid, naar het licht of de hemel. Alleen als u uzelf en anderen kunt vertellen dat u uw eigen weg op uw eigen authentieke wijze bewandelt, voelt u zich vrij en blij met uw unieke pad. Maar niemand kan u daarop wijzen, dat moet u zelf doen of zelf ontdekken.
Heb ik die uitgang, dat licht, dat pad gevonden? Welnee, welja - hoe grillig en meegaand ook - ik bewándel toch mijn eigen pad? Welnee, ik ben ook maar een mens die achteraf zijn eigen levensverhaal vertelt. Maar heb ik met dit laatste in mijn schrijvende daadkracht mezelf niet al een beetje karakterloosheid ontzegd? En is die mooie uitspraak van Spinoza

'Er blijkt uit dit alles, dat wij op tal van wijzen door uitwendige oorzaken worden bewogen en dat wij als golven van de zee, door tegengestelde winden voortgezweept, ronddobberen, onwetend omtrent de afloop en ons noodlot (^{Opmerking bij Stelling 59, Deel 3 van de Ethica (E3s59o)}'

dan eigenlijk nog wel waar? U mag het zeggen.

Regenstok uit de Atacama-woestijn

2007-10-26T03:24:00.000+02:00

Je hebt er geen dure en opvallende auto voor nodig. Als je op straat de blikken op je gericht wilt hebben dan moet je met een regenstok uit de Chileense Atacamawoestijn door het Duitse Monschau gaan lopen. Succes verzekerd. Alsof je naakt met een peniskoker over straat loopt. En wat voor één! Een twee meter lange! Je moest eens zien, die vergulde gelaatsuitdrukkingen van de voorbijgangers die door het magische geluid van ontelbare regendruppels in trance raken onder de wolkeloze hemel! Een hele klas schoolkinderen stopte gelijktijdig bij een demonstratie van dit (muziek-)instrument.

Ik vroeg me af waardoor dat specifieke regengeluid ontstaat. Het blijkt dat de regenstok (alleen de Duitse Wikipedia kende een beschrijving) gemaakt is van afgestorven cactusstammen van de zogenoemde Copado- of Quisca-cactussen. De stammen worden ontdaan van de naalden en die worden vervolgens andersom weer terug de stam ingedrukt. Daarna worden ze met mineralen of edelsteentjes zoals Jaspis, Kwarts, Agaaf en Calciet gevuld. Het regengeluid ontstaat dan doordat de steentjes als de stok wordt omgedraaid door een dicht net van naalden als het ware naar beneden dansen. Hij staat nu tegen de muur in mijn kamer. Zelfs als ik op mijn betonnen vloer, die toch tamelijk inflexibel moet worden geacht, van mijn stoel opsta laat de stok het heel eventjes regenen. Als ik ‘m gelijk helemaal omdraai regent het pijpenstelen. Op het raam van het schuine dak van mijn ouderlijk huis kletterden de regendruppels na een heftige onweerbui dikwijls ook zó hard naar beneden. Zó hard dat de regendruppels zich aaneen regen en een onophoudelijk, ononderbroken stroom ten gehore brachten. Je moet gewoon maar een keertje langskomen als je de regenstok wilt horen en anders heb je nog altijd die reclame van BeterHoren.

Laat het deze vakantie alsjeblieft regenen

2007-10-26T00:02:00.000+02:00

Vier dagen ben ik met mijn twee zoons in Limburg geweest. Ik had één non-fictieboek (‘1491’), tien speelfilms op dvd, een computer (om die dvd's mee af te spelen), een stapel kranten van bijna een halve meter hoog, twee tennisrackets, het spel ‘Risk’ (het wereldspel van grote klasse) een schaakbord, een kaartspel, mijn spiksplinternieuwe telefoontje van T-mobile (een koopje) meegenomen om onszelf eens heerlijk te vermaken. Locatie: een vakantiepark in Mechelen Zuid-Limburg.

Stiekem hoopten we dat het die vier dagen onafgebroken zou gaan regenen. Dan zouden we lekker chillen, binnen zitten met cola of een kop koffie met Limburgse vlaai of met een Brandbiertje en een zak chips, languit op de bank speelfilms kijken, kranten en boeken lezen en met ons nieuwe pokki spelen. En last but not least - separaat en stiekem graag ja - in bed met ons bana huppen natuurlijk. Hmmmm het zou fantastisch worden.

Het werd mooi weer, het gras op de heuvels lag er ’s ochtends om half acht nog bevroren bij, er was geen wolkje aan de hemel te zien. Ik had er zin in! De jongens waren laat naar bed gegaan en om ervoor te zorgen dat ze niet met het verkeerde been uit bed zouden stappen had ik ze een gat in de dag laten slapen. En nóg lagen ze in coma toen ik ze om twaalf uur wakker maakte en de broodjes en croissants al uren lagen te verpieteren. Pas een half uur later verschenen ze allebei slaperig aan de ontbijttafel of beter gezegd brunchtafel, of nee nóg beter gezegd lunchtafel, whatever. Ik wilde naar buiten. De zon was allang weer op zijn hoogste punt geweest en voordat we buiten waren en met onze bleke gezichtjes van de zon zouden genieten was het alweer twee uur ’s middags. Maar lopen wilden de heren natuurlijk niet. ‘Je moet!’, riep ik. ‘Kom op naar buiten of ik schop je naar buiten! Wandelen langs de Geuuuuuul, heerlijk. We zijn niet voor niks hier’. Het werd een grote zeurpartij. ‘’k Heb pijn in de knieën’, ‘Het is veel te ver’, ‘Ik wil zitten, ik ben moe’, ‘We gaan terug’, ‘Kappen met voor m’n voeten lopen’, ‘Duw niet zo’, ‘Duuuuuw niet zoooo’, ‘Blijf van me af’, ‘Hij slaat me!’, ‘Zie je dat dan niet?!’, ‘Jaaaa, geef mij maar weer de schuld. Waarom ik altijd weer, hè, hèeeeee?! Híj deed vervelend!’. Uiteindelijk liep de jongste terug omdat hij het gesla en geschop en getreiter en gevloek van z'n broer beu was. Toen hij niet meer terug leek te komen belde ik hem op zijn mobieltje. ‘Kom terug alsjeblieft! Dit is toch niet gezellig zo?!’, zei ik zo zielig mogelijk. ‘Lékker voor ‘m, ik ga nu écht niet meer met die klootzak meelopen.’ Ik moest íets verzinnen om hem terug te krijgen. ‘Maar het is toch ook voor míj niet gezellig zo?’ Het zou een héle gezellige wandeltocht gaan worden... Een voorbijganger had de aandacht maar heel even weten af te leiden door ons te attenderen op een zogenaamde dassenburcht. ‘Heb jij verstaan wat die man zei? Nou ja laten we maar gaan kijken’ ‘Nog verder lopen?’, gilde de oudste, ‘GvD nee!!!!’. Hij gilde zo hard dat onze tipgever het een paar honderd meter verderop nog kon horen. ‘k Schaam me kapot zo voor jullie, weet je dat?!’ ‘Wat weet jíj dat?!, híj deed vervelend, weet je nog?!’. En zo ging het eindeloos door. Een valk fladderde boven het maisveld om een muis te vangen. ‘Kijk daar!’ Maar er was geen aandacht. Ze wilden maar één ding: de cola en de ice-t, de chocoladetaart en het ijsje die ik hen - spaar me met mijn pedagogisch onnozelheid – in het vooruitzicht had gesteld. Eigenlijk was het te gek voor woorden. Thuis aangekomen confisqueerde de jongste mijn laptop vanwege noodzakelijk gechat met zijn liefje - hetgeen ik ten zeerste aanmoedig en dus volmondig toesta - en schetterde de hardcore muziek uit de nieuwste mobiele telefoon met mp3. Er moest eten op tafel komen en er moest dus gekookt worden. Toch jammer dat er geen kaboutertjes zijn, of toch wel – als je rijk genoeg bent – ‘mannetjes’. Die moet je allleen wel kunnen kopen, mannetjes. Mannetjes die de was doen, de bedden opmaken, de rommel opruimen, afwassen, de vuiliszak wegbrengen. Die mannetjes ben ik. ‘Doe ook ’s even wat!’ ‘Wat nou?!’ ‘Hij doet ook nooit wat, waarom zou ík dan plotseling alles moeten doen?!’. ‘Laat maar’, hoor ik mezelf zeggen, ‘Laat maar’. Een triomfantelijke lach komt over de lippen van de jongens. Ze hebben het toch mooi maar weer gefikst. De stapels kranten liggen ook na vier dagen nog onaangeroerd op de kast. Van de tien dvd’s is er één 30 minuten afgekeken. Het boek is onberoerd gebleven, de spelletjesdoos zit nog steeds in het plastic folie en de tennisballen liggen allemaal onder de banken, en in de vuilnisemmer. ‘Haal die er effe uit!’ ‘Ik heb ’t niet gedaan!’ ‘Je weet toch dat ik smetvrees heb, dat zeg je telkens zelf’. Dat zijn van die momenten dat ik in de lach en uit mijn rol schiet. We liggen met z’n drieën in een deuk. Da’s dan weer lachen!

Onredelijkheid

2007-10-12T20:10:00.000+02:00

Bas Heijne citeert in het vijfde essay van zijn boekje ‘Onredelijkheid’ uit de film Rising Sun het volgende zinnetje: “De waarheid, zegt Sean Connery laconiek, spreekt degene die je vertrouwt.” Even verder zegt hij: “De zin van (scenarioschrijver, WH) David Mamet is onder mijn huid gaan zitten. Hij impliceert dat de waarheid niet langer iets is dat achterhaald kan worden, maar in laatste instantie een keuze zal moeten zijn, dat al onze voorstellingen van onszelf en de wereld om ons heen uiteindelijk niet meer zijn dan een blijk van vertrouwen.”

Zo’n zin is zo mooi geschreven dat ik hem samen met al die andere zinnen uit ‘Onredelijkheid’ wel zou willen vertroetelen want ze leggen zo goed de paradoxen van het moderne (politieke) leven en denken bloot. Ze laten zien dat waarheid en realiteit andere dingen zijn. De waarheid van de jongen uit Zwanenburg ofwel zijn idealen uit de jaren 70 - wereldburgerschap, multiculturalisme, secularisme en humanisme - zijn ‘in een verrassend tempo ongeldig verklaard’. Door Dostojevski te lezen of de camera op jezelf te richten - zoals Renzo Martens deed in de documentaire Episode 1: Tsjetsjenië - zie je volgens Bas Heijne hoe irreëel die noties zijn. Dan besef je ineens dat de mens toch nationalistischer, verzuilder, geloviger en egoïstischer is dan je had gehoopt. Met andere woorden: die tendensen laten zich niet temmen door de Ratio. Daar had Dostojevski inderdaad gelijk in. Nu begrijp ik waarom ik zo verdomd veel ondoordachte dingen doe en dat stelt mij dan weer, voor ik ga slapen, enigszins gerust. Welterusten.

Raaf

2007-10-12T19:22:00.000+02:00

Er zit een grote raaf in de beukenboom tegenover mij. Hij ziet mij niet want ik zit op vier hoog achter de ramen in mijn flat naar hem te kijken. Vooral in de herfst, als de meeste trekvogels al op weg zijn naar het zuiden, domineren ze buiten de geluidsruimte.

Als ik op zolder als jongetje in mijn ouderlijk huis naar ze luisterde wist ik dat daarna lange koude winters zouden aanbreken.

In de film Imperative van Krzysztof Zanussi staat een wiskundestudent voor een kerk op een stil plein in een wit besneeuwd dorp in Polen. Hardop zegt hij: ‘Als er een God is, laat het mij dan nú weten’. Hij staat een paar minuten te wachten en dan schuift plotseling sneeuw van het dakje boven een gekruisigde Jezus. Raven vliegen weg. Hij schrikt en lacht. Is het een teken van God of gewoon zijn Amor Fati (liefde voor het lot), de ingezette dooi, de zwaartekracht? Onheilsprofeten zouden de raven als boodschappers van de duivel hebben aangezien om hem te vertellen dat het toeval was.

Wat niet met toeval te maken had – of wel? - was dat ik vandaag een briefje ontving van een jonge dochter van een vrouw van wie ik had gehouden. Of beter gezegd een briefje van haar moeder omdat ze zelf nog nauwelijks kon schrijven. Ze velde een puntgaaf, snoeihard oordeel over mij door mij een lafaard te noemen. Ze maakte volgens haar moeder "Met een lachend gezichtje een pistool van haar hand, schoot in de lucht en zei: ‘Phoei!’ Deze vliegt helemaal naar Rotterdam! Ze huppelde vrolijk weg om te gaan spelen.”

Ik lig hier nu gewond en ziek in mijn Rotterdamse huis naar die ene raaf te kijken. Ook al had ik geen misdaad begaan en alleen maar uit wanhoop een keuze gemaakt, een verklaring geven voor wat ik die ene dag had nagelaten zou alleen maar een verontschuldiging zijn en dat wilde ik niet. Stiekem hoopte ik op dat ene teken van vergeving, ook al had ik geen schuld, ik vóelde me schuldig en veroordeeld. Er is geen kerk en geen kruis. Het is herfst en er is geen sneeuw. Zelfs de raaf is nu verdwenen. Alleen ik kan mezelf nog vergeven.

L'Appartement

2007-04-12T00:14:00.000+02:00

Vandaag halverwege deze film gekomen. Dit belooft wat! Morgen de rest...

Bukko

2007-04-11T21:50:00.002+02:00

Eens, misschien wel 15 jaar jaar geleden, liep ik in de zomer samen met mijn (ex-)vrouw langs de Kralingse Plas in Rotterdam. Het mistte erg en het was voor de tijd van het jaar tamelijk koud. Gelukkig was er geen zuchtje wind en aanvankelijk het was zo stil dat je alleen nog je eigen ademhaling en oorsuizingen hoorde. Toen we wat dichter bij de waterkant kwamen hoorden we een stem over de plas klinken. Het klonk als Russisch orthodox gezang en nieuwsgierig als we waren liepen we als magneten af op de eigenaar van deze stem. Langzaam maar zeker verscheen daar een silhouet van een man. Naast hem lag een vuilniszak. Hij bleef doorzingen want we waren heel voorzichtig dichterbij geslopen. Toen hij klaar was complimenteerde wij hem met zijn kunsten en vroeg ik hem waar de muziek toch vandaan kwam en voor we het wisten, kregen we een hele verhandeling over Gregoriaanse gezang. 'Maar waar ik het met u ook over wil hebben, meneer en mevrouw, is: Bukko'. We vroegen hem beleefd wat Bukko was en hij legde omslachtig uit dat hij als ware natuurvriend een nieuwe sport had bedacht, speciaal voor 50 plussers, ' Bukko'. Na ons college 'Bukko' was ik tijdens het uitlaten van onze hond niet meer zonder een plastic tas gesignaleerd want ik bukte sindsdien systematisch naar ieder papiertje, ieder blikje, ieder peukje, iedere plastic zak die op straat lag. Binnen de korste keren was ons park brandschoon. Het was werkelijk niet veel werk en gaf een ongekende voldoening. Ons park was gezuiverd van rommel, ik was weer trots op onze wijk. Soms gooide wel eens een puber nonchalant een blikje in de bosjes. Dan zei ik niks maar dook ik in de struiken zodat de krakende takken zoveel lawaai maakten dat de vervuiler wel moest omkijken terwijl ik het blikje in mijn plastic tas deponeerde. Wat ik hoopte was een schuldbewuste blik van de vervuiler, maar meestal kwam een onverschillige blik van iemand die zojuist een psychiatrische patiënt in de bosjes heeft zien dolen. Als blikken konden spreken. Ik deed of 'leed' aan Bukko, net als John Bruijnzeel, 'milieuguru', die - zoals me door ik weet niet meer wie is verteld - al jaren geleden is overleden. Op internet heb ik hem (nog) niet kunnen traceren. Ik heb nog wel een foldertje over Bukko thuis liggen, er staat zelfs nog een telefoonnummer op. Grappig zou het zijn als John zou opnemen. ' Met John, heb je nog aan Bukko gedacht?'. 'John, m'n kinderen verklaren me voor gek maar ik ben je eeuwig dankbaar, dat wilde ik je alleen even zeggen.'

Αφροδίτη / Aphrodítē

2007-03-26T23:00:00.000+02:00

Afrodite was van zichzelf niet alleen een kunstwerk, ze maakte van zichzelf ook een kunstwerk door honderden zelfportretten te schilderen. Vaak schilderde ze er dan ook één of meer van haar minnaars bij. Niet alleen haar uiterlijk maar ook haar open, eerlijke, stoute en extravagante karakter waren voor hen zo begeerlijk dat zij werden verzwolgen in haar liefdevolle schoot en daarna noodgedwongen tot vrienden werden veroordeeld. Datzelfde lot leek ook Ardeo beschoren ware het niet dat hij zoveel van deze onbereikbaar geworden schoonheid hield dat hij, om haar te binden en dicht bij haar te zijn, niets anders meer kon doen dan haar tot levenswerk te maken. Zo hadden Ardeo en Afrodite hetzelfde onderwerp tot kunst verheven en kon Ardeo met onbegrensde melancholie voor altijd naar haar blijven verlangen.

Amber en Antonio hadden elkaar leren kennen in een blauw café dat met slakken, kwallen en octopussen was beschilderd. Aan het plafond hing een visnet en net zoals men in de jaren 70 had gedaan, hadden de eigenaren er lichte kurkboeien in gelegd met in het midden een grote discobal. Aan de lange houten bar sloeg Amber een blauw drankje achterover terwijl Antonio nipte aan een dure cognac. Toen de allerlaatste cafégasten waren verdwenen dachten ze aan hun eigen geheime redenen om niet naar huis te gaan. Een beat van de muziek – een remix van Dalida’s Gigi Lamoroso – dreunde zachtjes door de ruimte. ‘Ik heb zin in sex’, zei Amber tegen Antonio zodat de barman het kon horen. Ze zou hem voor de allereerste keer plagen. Ze zou haar mobiele telefoon uit haar paarse tas pakken en al gniffelend een geile tekst naar haar minnaar sms-en. ‘Wil 'm lezen?’ Met schuine ogen en opgetrokken lippen liet ze Antonio de tekst lezen. ‘Vind je dat ik dat kan maken, wat zou jij ervan vinden als je zo’n berichtje kreeg?’ Een half uur later verscheen haar minnaar. ‘Jij zou Douwe aardig vinden, dat weet ik zeker, ik ken je nog maar net maar jullie zouden heel goed vrienden van elkaar kunnen worden’. De geschiedenis tussen Amber en Antonio zou zich daarna nog vele malen herhalen. Antonio zag telkens de lust in haar donkere ogen fonkelen, daaromheen uitgelopen zwarte mascara. Ze straalden een ontembare geilheid uit die tekens zo snel mogelijk door haar minnaar moest worden beantwoord. Nadat ze Douwe tongzoenend voor de ogen van Antonio had begroet en Douwe - zoals een galante heer betaamt - de portier had geopend, liet ze zich als een pornokoningin in de auto zakken. De rode loper ontbrak, evenals de persfotografen maar Antonio registreerde alles. Ze draaide het raampje naar beneden, hing eruit waardoor haar gouden lokken naar buiten wapperden en riep, terwijl de auto vaart kreeg: ‘We zien elkaar, dat beloof ik je! Nee ik weet het zeker, het gaat gebeuren!’

‘Ken je de film Yo soy el que tú buscas?’, vroeg Antonio vier jaar later aan Amber aan de bar in het café van de universiteit van Groningen waar zij inmiddels ‘Menswetenschappen’ studeerde. ‘Nee’. Hij wist al dat zij zou zeggen dat hij niets meer mocht vertellen omdat ze vond dat hij daarmee altijd de film verklapte. Ze wilde een film gewoon onbevangen kunnen bekijken. ‘Dan houd ik mijn mond wel’, zei Antonio beteuterd. Amber toonde een zeker mededogen en liet hem alsnog een klein stukje van het verhaal vertellen, over de sympathieke antagonist Salamander: ‘Salamander is een circusartiest met Frankensteinachtige kostuums die dagelijks vuur spuugt voor de kost. Van zichzelf is hij zo heet van passie en tegelijkertijd zo verlegen dat hij koppen koude koffie met zijn naakte handen kan verwarmen. Zijn liefdesvlammen slaan over in hartstocht voor een zekere Natalia. Maar de mooie Natalia valt niet voor hem... Zij is immers op zoek naar iemand anders….’
‘En jij gaat me niet vertellen wie dat is en ook niet hoe het met Salamander afloopt!’, zei Amber met een opgestoken wijsvinger. Hij bewonderde haar onbegrensde nieuwsgierigheid die ze wat films betreft opmerkelijk goed kon beteugelen. Plotseling deed Amber haar zwartleren jas aan en griste een vijfeurobiljet uit haar paarse tasje. Ze schrijft op een bierviltje ‘Doei’ voor de langharige barman die zojuist de keuken in is verdwenen en Bao Pao’s aan het verwarmen is en met wie ze kort ervoor nog heel even stond te flirten. Antonio gaf ze een kus en een kroel. ‘Ik moet gaan, de bus komt zo, ja sorry’. Ze trok een verontschuldigend en meelijwekkend gezicht dat, toen ze ‘ja sorry’ zei, overging in een gerichtheid op iets anders buiten Antonio waardoor alles zich oploste in het niets. ‘Tot dinsdag Octopus en zet de bloemetjes buiten dit weekend. En verschiet eens van kleur, dat doen Octopussen!’. ‘Het is een bewerking van een verhaal van Gabriel Garcia Marquez’, mompelde Antonio nog maar ze rende al door de klapdeurtjes van de bar naar buiten. Antonio zat nu met ‘Honderd jaar eenzaamheid’ ineengedoken achter de bar. Zijn bier kookte aan zijn vurige handen. Zijn gezicht verschoot van kleur. Dinsdag komt ze weer, dacht hij, nog vier dagen…

Verdwaald op zoek naar het einde

2007-01-22T21:56:00.000+01:00

Soms, tussen al het gehaast en geploeter in, word je gedwongen stil te staan bij de gedachte dat iemand die je dierbaar was niet meer leeft. Dat overkwam mij toen ik afgelopen donderdag tussen al mijn zakelijke paperassen in mijn postvakje op mijn werk een rouwkaart onder ogen kwam van oud-collega Nelleke Vercouteren die ik altijd heb bewonderd om haar scherpe geest, vriendelijkheid en interesse voor de mensen om wie ze gaf. Nee ik zag haar maar eens in de zoveel tijd, meestal bij toeval, maar zij was een van die weinige 'geestverwanten' die ik nooit meer zal vergeten. De dag daarop ben ik met de trein vanuit mijn werk naar Driehuis gereden waar de crematie plaatsvond. Op de site van de Nederlandse Spoorwegen had ik gezien dat ik via Sloterdijk de trein richting Uitgeest moest nemen zodat ik vanzelf in Driehuis terecht zou komen. Maar de metro naar Sloterdijk was 20 minuten verlaat en ik moest op het station op mijn allerhardste sprinten om de trein richting Uitgeest te halen. Direct nadat ik in de trein was gesprongen sloten de deuren achter mijn rug en na vijf minuten kwam ik er al achter dat er niet één maar twee treinen via verschilende routes naar Uitgeest reden en dat ik in de verkeerde trein zat en niet meer op tijd in Driehuis zou komen. Te laat op de crematie van Nelleke. Uiteindelijk ben ik teruggereden naar Sloterdijk en zou ik 15 minuten te laat op de begraafplaats aankomen. Ik vroeg de eerste de beste man die op een begrafenisondernemer leek waar het crematorium gelegen was en hij wees me de bocht naar links de heuvel op, langs grote mooie grafmonumenten van honderden jaren oud. Toch vertrouwde ik het niet helemaal en nam de weg naar rechts. Ik rende op het verlaten kerkhof als een verdwaalde en in paniek geraakte zwerver met een computertas en twee boodschappentassen langs de rand van de grafheuvel en zag op de top een gebouw dat op een grote urn leek. Ik schrok even omdat het een dodelijke uitstraling had van een kerncentrale. Ik rende naar boven en zag mensen met grauwe gezichten vanuit de koepel van het crematorium naar beneden afdalen. Twee medewerkers sloten de deuren en toen ik eenmaal hijgend boven stond, klopte ik zachtjes tegen de glazen deuren om nog naar binnen te mogen. De twee mannen deden open en zodra ik binnen was zag ik vijf mensen rond een kleine kist staan. De rouwenden hadden hun hoofden voorover gebogen en heel even iets opgericht toen ze mij hoorden binnenkomen. Ik mompelde beschaamd de naam van Nelleke en een van de medewerkers wees me discreet naar het gebouw ernaast. Dit keer kwam ik in een grote zaal vol mensen waarvan ik er velen kende. Alleen middenin, helemaal aan de buitenkant, met links uitzicht op de prachtige grafheuvel vol oude platanen en dennenbomen was er nog een plekje. De vrouw die ernaast zat, legde enigszins geërgerd haar kruk en jas op haar schoot. Maar daarna kon ik alleen nog naar de verhalen over Nelleke luisteren. In mijn hoofd hoorde ik haar zachte stem die me vertelde dat je vooral nooit moet opgeven. Voor me zag ik het moment dat ze met mij bij de koffieshop in het ziekenhuis een grote kop capuccino dronk. De organisatie waar ze jarenlang gewerkt had en nu als patiënt over het boekje van Karel Glastra van Loon vertelde. Ik hoorde haar lachen vanwege het feit dat ik geen geld bij me had en haar had moeten laten tracteren. Ik hoorde haar tijdens de reünie met oud-collega’s in februari 2006 hoop uiten dat het heel misschien allemaal nog goed zou komen, maar ze moet toen al beter hebben geweten. Ik hoorde haar mij haar baan aanbieden toen ze wist dat ze haar functie nooit meer volledig zou kunnen uitoefenen.
Aan het eind van de dienst herkende ik in de bekleding van de zachte stoelen duizenden kleine vlammetjes. Nu zou haar lichaam in rook opgaan. Buiten daalden ook wij af naar de voet van de grafheuvel. Het gedicht van Vasalis suisde nog door mijn hoofd, de zinnen klonken uit de mond van haar zuster als van Nelleke, zacht en dwingend totdat ook die zinnen in de waan van alle dag weer zomaar waren verdwenen.

Terug

2006-11-15T20:19:00.000+01:00

Het is alweer zo lang geleden dat ik iets op mijn weblog heb geschreven dat ik haast niet meer weet waar ik beginnen moet. Moet ik beginnen waar ik was geëindigd of zal ik beginnen waar ik nu ben? Vóór mijn vakantie in juli ben ik gestopt met schrijven en sindsdien heb ik van alles beleefd maar niets vastgelegd.
Ik schrijf dit nu terwijl Nederland een oefeninterland tegen Engeland speelt en Seedorf zijn rentree in het Nederlands elftal beleeft en terwijl Nina naast mij rustig in de Avangarde bladert en misschien, zonder dat ik het weet, over mijn rug kijkt en meeleest wat ik op dit moment op haar PC zit te tikken. Maar haar kennende doet ze dat niet en zo te zien zit ze ook diep verzonken in de droomwereld van glamourvrouwen -en mannen en mooie en begerenswaardige dingen voor haar nieuwe huisje dat zij in december mag betrekken.
Ik moet denken aan wat mijn jongste zoon Jelle heeft gezegd voor het geval zijn Cito-toets uitwijst dat hij naar het VMBO moet en niet - zoals hij altijd heeft gedacht en gehoopt en verwacht - naar de HAVO of het VWO. Wat voor verwachtingen heb je als ouder bij je kind gewekt en welke rol speelt dit bij de verwerking van de teleurstelling als hij daar niet aan kan voldoen? Hoe ga je zelf om met niet vervulde verwachtingen van je kinderen? Ik betrapte mezelf op enige weemoedigheid bij de gedachte dat Jelle misschien wel veel beter kan omgaan met tegenslagen dan ik en dat werd duidelijk toen hij zijn moeder met feilloze preciezie vertelde wat hij wilde als de uitslag van de Cito-toets tegenviel.
Twee dagen geleden waren de koters met hun moeder - op mijn aanraden - naar Little Miss Sunshine gegaan. Deze heerlijke humoristische roadmovie draait om een gezin met een vader als irritante managementgoeroe, een depressieve en zwijgende zoon die straaljagerpiloot wil worden, een aan cocaïne verslaafde opa, een suïcidale oom, een tamelijk normale moeder en een lelijk lief dochtertje dat dolgraag aan een schooneidswedstijd wil meedoen. De opa zegt in een afthans hotelletje wijze woorden tegen zijn kleindochtertje zodra ze onzeker wordt van de gedachte dat ze misschien niet de mooiste is, de schoonheidswedstrijd misschien gaat verliezen en een ´lozer´ wordt. Hij zegt haar dat iemand alleen een loser is als hij iets wil maar dat niet doet omdat hij er te bang voor is. En daar heeft hij wel gelijk in want Jelle is een echte winner: hij is niet bang om de dingen te doen die hij wil en ook al lukt dat niet altijd, hij doet altijd zijn best om het er het beste van te maken.

Keane: Hopes and Fears

2006-08-12T08:59:00.000+02:00

De radio van mijn radio-CD-speler was in mijn vakantie stuk dus had ik alleen nog een CD-speler over om in de auto muziek af te spelen. Iedere dag - rijdend met mijn twee jongens langs de duinen van Omaha Beach tot Barneville en over de zalige heuvels van centraal Normandië - zette ik telkens twee nummers (8, ' Sunshine' en 11, ' Untitled') op van het album 'Hopes and Fears' van Keane (van Nina gekregen).

Geweldig. Maar soms werd het hun allemaal iets teveel van het goede en dwongen ze me naar hun CD met 'Crazy Frog' (!) te luisteren zodat ik tandenknarsend moest toelaten dat ook die nummers onlosmakelijk met onze herinneringen aan Normandië zouden worden verbonden.

Dat ene woord: ekskluzywnie

2006-06-22T22:22:00.001+02:00

Tijdens het feestje stond ik met jou te praten naast een boekenkast in de gang. We konden niet op een woord komen. Een woord waarvan we de betekenis kenden, dat op onze lippen lag maar niet konden uitspreken. En toen, eureka!, jij trok onmiddellijk een boek uit de kast en zocht met je ranke wijsvinger verticaal langs de woorden in het woordenboek van jouw taal. Alsjeblieft fluister het Poolse woord nog eens in mijn oor: 'ekskluzywnie'. Anders slaap ik niet. Daarna verdween je met het woord het trappenhuis in naar buiten. Je leek voor altijd verdwenen.
Ik zit hier twee jaar later achter mijn computer een biertje te drinken en denk aan dat eeuwigdurende moment dat we overtuigd waren dat we elkaar in dat ene woord volledig hadden begrepen. Ginder leef jij een leven en ik een ander en op onze gebrekkige manier zijn we allebei gelukkig. Dronken maar gelukkig. Ongetwijfeld is het grootste geluk het gevoel te hebben dat iemand exclusief van je houdt om wie je bent. Ergens beseffen we allebei dat we bang zijn dat die exclusiviteit ooit kapot kan gaan of misschien wel een illusie is. Zolang we die angst niet toelaten en onze vurige verlangens temmen, zijn we gelukkig. Fluister dan alsjeblieft nog één keer in mijn oor: 'ekskluzywnie'.

Transamerica (***)

2006-06-18T21:50:00.000+02:00

De transseksuele Bree is geboren als man maar leeft als vrouw in Californië. Ze heeft twee baantjes om genoeg geld te sparen voor nog één laatste operatie waardoor ze eindelijk als een echte vrouw door het leven kan. Op een dag krijgt Bree een raar telefoontje uit New York. Toby, die kennelijk haar zoon is, zit daar in de gevangenis. Op last van haar therapeut reist Bree naar New York om haar zoon vrij te kopen. Toby ziet Bree aan voor een gelovige die hem wil bekeren. Hij blijkt ambities te hebben in de porno industrie en reist samen met Bree terug naar de westkust. Terwijl Toby onderweg probeert aan Bree te ontkomen, kan zij het niet opbrengen om hem te waarheid te zeggen over wie ze is en wie ze ooit was.
Het rare was dat ik na de film pas las dat Bree niet door een man wordt gespeeld - wat ook een hele knappe prestatie zou zijn geweest - maar door een vrouw en wel Felicity Huffman. Indrukwekkend als je bedenkt hoe moeilijk het moet zijn om als vrouw een man te spelen die zich vrouw voelt: dan kun je niet als vrouw acteren, nee dan moet je met overacting een vrouwelijke man nadoen.

Guns Germs and Steel. The Fates of Human Societies

2006-05-15T18:21:00.000+02:00

Er zijn tot nu toe maar een paar boeken geweest die me tijdens het lezen het gevoel gaven dat ik op een diepgaand inzicht werd getracteerd. Jared Diamond deed ook zoiets met zijn boek ' Guns, Germs and Steel' . In juli 1972 liep hij langs een strand op Nieuw-Guinea, waar hij als bioloog onderzoek deed naar de evolutie van vogels. Daar ontmoette hij de Papoea Yali, een markante plaatselijke politicus die de volgende vraag stelde: 'Waarom hebben jullie blanken zoveel spullen gemaakt en die naar Nieuw-Guinea gebracht en hadden wij zwarte mensen zo weinig spullen?'
Diamond heeft er een 450 pagina's tellend boek voor nodig gehad om het antwoord te geven. In de epiloog zegt hij dat hij Yali als volgt zou willen antwoorden: 'De opvallende verschillen tussen de langetermijngeschiedenis van volkeren van de verschillende continenten zien niet het gevolg van aangeboren verschillen tussen die volkeren, maar verschillen in milieu.' Die verschillen bestaan uit:

- continentale verschillen in het aantal planten- en diersoorten dat in aanmerking komt als uitgangsmateriaal voor domisticatie;
- de verschillen in snelheid waarin migratie, landbouw, veeteeld, uitvindingen en ziekteverwekkers zich op en tussen de verschillende continenten konden verbreiden;
- verschillen in oppervlakte of totale populatiegrootte.

Vragen komen aan de orde als: waarom is de landbouw in de streek van de Halve Maan ontstaan en niet bijvoorbeeld in Zuid- of Midden Amerika? Waarom waren het niet de Chinezen maar de Europeanen die met hun grote vloot de wereld koloniseerden? Laat je verleiden tot Diamond's geweldige boek, maar vergeet niet kritisch te blijven. Veel plezier!

Fargo (****)

2006-04-29T08:53:00.000+02:00

Het levert een grappig effect op: dat je aan het begin van de film Fargo (zie recensie) te lezen krijgt dat deze gebaseerd is op een waar gebeurd verhaal en dat je vervolgens in de documentaire ‘Minnesota Nice’ pas te horen krijgt dat dit helemaal niet het geval is. In de tussenliggende periode denk je wel steeds: ‘Dit kan toch niet echt zijn gebeurd, zo bizar?’ Maar ja, ondertussen denk je wel steeds aan die regeltjes die je verteld hebben dat het op ‘waarheid’ berust. Hoeveel effect heeft zoiets op je manier van kijken? Met toenemende verbazing bevestig je namelijk het idee dat de realiteit soms bizarder kan zijn dan je stoutste fantasieën. Maar zolang je een geloofwaardig verhaal vertelt, wordt het geloofd.
Is het geloofwaardig dat Jerry Lundegaard, een autoverkoper in een klein stadje in Minnesota, zijn vrouw laat ontvoeren door twee schurken om vervolgens, aan zijn rijke schoonvader een flink bedrag aan losgeld te vragen? Het zou een eenvoudige klus moeten worden, ware het niet dat de criminelen direct na hun aankomst op de snelweg vlakbij Fargo eerst een politieagent koud maken en vervolgens twee onschuldige omstanders. De hoogzwangere politie-agente, Marge Gunderson (Francis Mc Dormand) wordt op de zaak gezet en koelbloedig weet zij de zaak op te lossen. Scènes zoals die waarin Marge na een zware dag speurwerk naast haar echtgenote in bed ligt en volledig betrokken blijft bij zijn passie voor filatelie, zijn gedenkwaardig.

The Secret Life of Words (*****)

2006-04-22T07:58:00.000+02:00

Sarah Polley speelde in één van mijn favoriete films My Life Without Me een vrouw die met haar man midden in het leven staat, twee kinderen heeft maar op een slechte dag te horen krijgt dat ze ongeneeslijk ziek is en nog maar kort te leven heeft. Ze besluit om liefdevolle redenen haar man en kinderen hierover niets te vertellen. Onvoorstelbaar aangrijpend vond ik het moment toen ze in haar auto cassettebandjes insprak waarin ze haar twee kinderen feliciteerde met hun toekomstige verjaardagen.

Het onderliggende drama dat zich in The Secret Life of Words afspeelt ligt ook opgeborgen in wat door Hannah (Sarah Polley), een Joegoslavische verpleegster, lange tijd verzwegen wordt. De tijdelijk blinde man die ze verzorgt (overigens geweldig gespeeld door Tim Robbins!) is door een ongeval op een booreiland afhankelijk geworden van haar zorg maar hij weet haar op een subtiele manier toch over haar leven te laten vertellen.
Regisseur en scenarioschrijfster Isabel Coixet heeft bewezen films te kunnen maken die laten zien hoe mensen op een waardige manier kunnen omgaan met hun (nood-)lot. Ga alsjeblieft naar deze film: hij is aangrijpend mooi.

City of God (***)

2006-04-21T16:16:00.000+02:00

Sinds het zien van de film 'City of God' blijft mij telkens een fragment achtervolgen dat ik maar niet uit mijn hoofd krijg. Het is een scène waarin de bendeleider Li’l Zé met zijn maten een eindje gaat wandelen door de getto’s van Rio de Janeiro. Een jongetje van nog geen 10 mag meelopen. Als Li’l Zé een stuk of tien kinderen over hem hoort praten, gaat hij ' voor de grap' de kinderen de stuipen op het lijf jagen. Twee kinderen van misschien 6 en 9 weten niet te ontsnappen en Li’l Zé besluit dat ze moeten boeten voor hun groep. Ze mogen kiezen of ze liever door hun hand worden geschoten of door hun voet. En dan komt een nachtmerrie veroorzakende en hartverscheurende scène. De kinderen die de mishandelingen ‘ondergingen’ spelen daarin zó griezelig echt dat ik ben gaan twijfelen aan het feit of deze kinderen voor de film niet werkelijk geïntimideerd zijn om te spelen zoals je deden. Ik heb de scène, die bij 58:00 minuten begint, op de computer wel tien keer opnieuw afgespeeld. Het heeft niet gebaat. Het jongetje van 6 of 7 speelt zó goed dat ik nog steeds niet kan geloven dat hij daadwerkelijk heeft geacteerd. Láát me dat alsjeblieft geloven, anders ben ik zojuist getuige geweest van een afschuwelijke misdaad.

Paasmeubelshow -> Pa's Meubelshow

2006-04-16T08:27:00.003+02:00

De Pa's Meubelshow in Haarlem lijkt te verwijzen naar een saaie kooppaaszondag maar wordt georganiseerd door lokale kunstenaars en artiesten. Op die manier kunnen ze hun kunstwerken aan de man brengen of laten zien wat ze in huis hebben. Kijk zo werd ik daar met mijn eigen camera door Eva niet scherp op de foto gezet. Ric zat er na een nachtje nachtbraken helemaal door maar dat liet hij gelukkig helemaal niet blijken. Daarom zwierf ik maar zo'n beetje door de ruimte en kreeg ik oog voor een schilderij van Elisa Pesapane. De gezelschapsdames Eva en Alice konden het helaas niet zo waarderen maar ik zag wel dat ze nog een tijdje tijd over het doek stonden te praten. Heel even leek het erop dat zij een verhitte discussie kregen over het motief van het schilderij. Waarom zitten de geschilderde vrouwen als drie hondjes op hun handen en knieën en kijkt de staande vrouw als een bazin op hen neer? Ok, ik wil het schilderij wel kopen en ophangen in mijn toekomstige nieuwe huis met liefst 4 meter hoge plafons...

DJ/VJ

2006-04-01T08:11:00.000+02:00

In een klein foldertje had ik het zien staan: een workshop in 't Hoogt in Utrecht waarbij je in de grote bioscoopzaal als een echte DJ kon oefenen met scratchen en als een echte VJ op de computer filmbeelden kon mixen en manipuleren. Klaas had het altijd al willen doen, maar het kwam er alsmaar niet van. Nu was dus hét moment daar om hem hiervoor op te geven. Omdat twee andere kinderen die zich voor de workshop hadden ingeschreven niet kwamen opdagen, kreeg Klaas een vorstelijke privébegeleiding van twee professionele DJ's en mocht ik ook meedoen. Klaas had de smaak al snel te pakken en scrachte de zaal plat terwijl ik veel plezier had in het mixen van de grappige filmpjes die ik op zijn muziek en gescrach vooruit en achteruit spoelde. Het werd een hele middag oefenen en we hadden er veel plezier in. Nu zijn we inmiddels echte DJ's/VJ's in spé. Bij de Mediamarkt zijn we daarna gelijk even wezen kijken hoe duur die draaitafels nieuw zijn maar dat bleek tegen te vallen. Misschien heeft Markplaats.nl wel een paar tafels in de aanbieding. Tot horens!

The Internet Movie Database (IMDb)

2006-03-20T09:26:00.001+01:00

Whow, zo veel gebeurd de laatste tijd en relatief zo weinig films gekeken! Wel heb ik bij The Internet Movie Database (IMDb) een eigen database aangelegd van alle speelfilms en documaintaires die ik me nog herinner. De meer recente films die enige indruk op me hebben gemaakt, zal ik nog steeds zoveel mogelijk op de site kort beschrijven en al die andere stop ik - voordat ze misschien in de vergetelheid raken - dan maar in deze database. Zodra er weer eentje in m'n herinnering schiet, zet ik 'm erbij. Op dit moment staat het aantal geziene films op 330. In werkelijkheid zijn dat er een stuk meer, maar ja hoeveel?

De Kruistochten

2006-03-17T10:29:00.000+01:00

Voor vrijdag j.l. had ik Max en Marian naar de Stadsschouwburg in Utrecht gelokt voor 'Kruistochten' van de Toneelgroep Amsterdam. De tip voor deze voorstelling - een vier uur durende komedie over 6 mensen die een weekend met elkaar opgescheept zitten omdat een ' dirty weekendje' van Annet (Karina Smulders) en haar zwager Normen (Hans Kersting) op een onverwacht moment niet doorgaat - kwam van collega Yo en bleek een gouden tip. Hier zijn wat recensies in de dagbladen en het kommentaar van de culturele site 8weekly.

Flickr

2006-02-25T12:30:00.000+01:00

Flickr is een website bedoeld voor het delen van (digitale) foto's. Een serie van door mij gemaakte en geselecteerde foto's kun je vinden op mijn fotosite.

Mean Creek (***)

2006-02-19T00:40:00.000+01:00

Op een dag gebeurt er iets in je leven waardoor het onherstelbaar verandert. George, de dikste jongen van de klas heeft zojuist zijn videocamera op de grond gelegd en filmt zichzelf terwijl hij aan het basketballen is. Hij maakt een levenswerk van het filmen van zijn eigen leven. Sam die onwetend is omtrent de eigenaar van het stuk techniek dat aan zijn voeten ligt, pakt deze camera op en gaat vanaf dat moment onderdeel uitmaken van zíjn film. Furieus schreeuwt George dat hij Sam zou moeten vermoorden omdat híj aan zíjn camera zit en trimt hem als een bezetene in elkaar.

Een vriend van de broer van Sam beraadt een plan om wraak te nemen op George. Maar tijdens het geplande boottochtje op de Mean Creek ontpopt George zich als een grappige en vriendelijke jongen die alleen op getergde momenten onberekenbaar wordt. Sam en de oudere jongens in de boot gaan twijfelen of het oorspronkelijke plan om wraak te nemen wel zo goed is geweest...

Intimacy

2006-02-17T00:03:00.000+01:00

Zo´n vier maanden geleden las ik het boek(je) ´Intimacy´ van Hanif Kureishi. Het begon zo:
“Intreurig is deze avond, want ik ga weg en kom niet meer terug. Morgenochtend, als de vrouw met wie ik zes jaar heb samengewoond op de fiets naar haar werk is gegaan en de oppas onze kinderen met hun bal naar het park heeft gebracht, zal ik een paar spullen in een tas doen, mijn huis uitsluipen in de hoop dat niemand me zal zien en de metro naar Victors huis nemen. Daar zal ik voor onbepaalde tijd op de grond slapen in het piepkleine kamertje naast de keuken, dat hij me, aardig als hij is, heeft aangeboden. Elke morgen zal ik de dunne eenpersoonsmatras hoog in de droogkast opbergen. Ik zal het muffe dekbed in een kist proppen. Ik zal de kussens van de bank weer terugleggen. Ik zal niet terugkeren naar dit leven. Dat kan ik niet. Misschien moet ik een briefje achterlaten om deze boodschap over te brengen. ´Lieve Susan, ik kom niet meer terug…´ Misschien is het beter om morgenmiddag te bellen. Of ik zou het weekend langs kunnen gaan. Ik ben er nog niet helemaal uit. Maar het is zo goed als zeker dat ik haar niet vanavond of vannacht op de hoogte zal brengen van mijn plannen. Ik zal het uitstellen. Waarom? Omdat woorden daden zijn en ze dingen laten gebeuren. Eenmaal uitgesproken kun je ze niet meer terugstoppen. En dan zal er iets onherroepelijks zijn gebeurd, en ik ben toch al zo angstig en onzeker. Ik tril zelfs en dat doe ik al de hele middag, de hele dag.”
Een paar maanden later zag ik de verfilming van de franse regisseur Patrice Chereau. Waar ik me in het boekje vooral gefocust had op het proces van scheiding van de man en de vrouw – een proces dat akelig dicht in de buurt zou komen van mijn eigen scenario – dwong de film mijn aandacht te verleggen op het thema onpersoonlijke seks waarbij intimiteit door de vrouwelijke antagonist systematisch wordt buitengesloten om ervoor te zorgen dat haar dagelijkse en burgerlijke bestaan met haar eigen man en kinderen niet in gevaar zou worden gebracht. Volgens háár strikte regels vindt er daarom iedere woensdagmiddag anonieme seks plaats die gevoelens van intimiteit bij de gescheiden man oproept maar die zij resoluut afstraft zodra hij die anonimiteit doorbreekt en haar gaat stalken om meer over haar persoonlijke leven te weten te komen. In zijn boek ´Dromen en daden´ schrijft Kureishi over zijn samenwerking met Patrice Chereau en over hoe de film Intimacy tot stand is gekomen. In zijn essay ´Het verfilmen van Intimacy´ schrijft hij:
“Natuurlijk is onpersoonlijkheid bevrijdend voor de fantasie, maar de fantsie is uiteindelijk niet voldoende als het om andere mensen gaat. Wat we doorgaans nodig hebben is meer van anderen en minder van onszelf. We moeten iets van hen toelaten. Maar dat kan juist het moeilijkst, het beangstigendst lijken, vooral als je ouder wordt, vooral als je het gevoel hebt dat je eerder in je leven hebt gefaald.”

You and me and everyone we know (****)

2006-02-12T18:41:00.001+01:00

Op de lagere en middelbare school namen iedere zondagmiddag de weemoedige hormonen bezit van mijn bloed en overspoelden zij de geluksmoleculen die er sinds vrijdagmiddag hadden gezeten. Op dat moment trad je nog verwachtingsvol het open weekend tegemoet. Maar de dag na zondag zou alles weer zijn afgelopen. Dan zou school weer beginnen en dat betekende dat je 's ochtends voor dag en dauw moest opstaan, dat je weer en wind moest trotseren om op school te komen, dat je mondeling of schriftelijk zou kunnen worden overhoord, dat je je huiswerk zou gaan maken of niet en - gadverdamme NEE - je proefwerken voor de volgende dag moest voorbereiden. De dag na zondag was alles weer grauw. Dan moest je weer van alles. En je wilde niet. Je wilde niet moeten. Zo voelde het wel 12 lange schooljaren lang. En zo voelt het waarschijnlijk ook voor mijn oudste zoon nu. Die kent dat. In onze aderen stromen zware stofjes heimwee naar vrijheid.

En daar tussendoor priemt die niet aflatende hunkering naar spanning en sensatie, naar vriendelijkheid of alleen maar naar een oprechte glimlach, naar niet-onzichtbaar-zijn, naar kennis, naar liefde en intimiteit. En ondertussen brand je van nog onvervuld verlangen dat je voorlopig op- en verbrandt, zodat je alleen nog maar aan die hunkering zelf kunt denken. Je koopt boeken om te ondekken dat anderen diezelfde gevoelens kennen en beseft dat je al die jaren nauwelijks nog bent veranderd en nog steeds dezelfde gevoelens kent. En toch, toch veranderde er wel degelijk iets, juist op die momenten dat je je het meest kwetsbaar voelde. Je ontdekte dat er mensen in films worden neergezet die hetzelfde hadden kunnen zeggen en doen als jij, met dezelfde emoties maar dan alleen in net iets andere situaties. Zoals in de film Me and you and everything we know die je toevallig hebt gezien. 'Jij bent alles wat ik ooit wilde', zegt de zachtaardige en obsessieve Christine Jesperson (gespeeld door Miranda July en tevens regisseuze) in zichzelf als ze Richard, de verkoper van haar schoenen (John Hawkes), in het warenhuis bespiedt als hij met zijn ex-vrouw aan het praten is over de verantwoordelijkheid voor hun twee zoontjes. Grappig wordt het als Christine direct daarna zijn ex-vrouw tegen het lijf loopt en haar met een geforceerd gezicht een lijstje in de handen drukt die - als je op een knopje drukt - alsmaar 'I love you' uitkraamt. Ze houdt dan een geforceerd en cynisch verkooppraatje en in haar wanhopige uiting van schaamte in verband met haar onvervulde verlangen naar intimiteit schrijft ze later in de auto met een stift in dikke letters FUCK op de voorruit. Wat vanuit een laag camerastandpunt in de rijdende auto tegen de voorbijgaande huizen en schitterende luchten een prachtig lang shot oplevert.

Het deed me denken aan een passage over intimiteit - of beter: het gebrek eraan - in het boek van Tommy Wieringa, Joe Speedboot. Hierin laat hij Fransje, de vertellende lichamelijk gehandicapte jongen, een boek over het leven van zijn grote liefde lezen. Het gaat over het Zuidafrikaanse meisje PJ (in het boek in het boek Tessel) en één passage is alsvolgt:
"Ik was gelukkiger dan ik ooit was geweest, Tessel combineerde ontroerende zachtheid met pornografische seksuele overgave. Ze was een droom omdat ze alles gaf wat ik verlangde. Zonder twijfel was ze de grappigste vrouw die ik ooit heb gekend. Ze was een droom omdat ze alles gaf wat ik verlangde: ze leverde op bestelling. Tot dit wonder was ze in staat: voor haar ouders was ze een ideale dochter, voor haar docenten een getalenteerde studente en voor haar kroegvrienden een liederlijk krengetje dat op cafétafels danste en mannen om haar vinger wond. En voor mij... voor mij was ze grote liefde. Ze gaf wat ik het liefste zag, en ik wilde erin geloven. Ze voedde de hoop - op liefde die voorbestemd is, op twee gescheiden helften die elkaar vinden te midden van miljoenen. Ze refelecteerde feilloos wat in iedere sociale situatie van haar werd verlangd. Haar mimesis was volmaakt op één ding na; één levengebied was ontoegankelijk voor haar omdat ze het niet kende en begreep: intimiteit. Dit kon ze niet imiteren, zoals een kameleon het wit niet kan aannemen. Seks was Tessels vervangende strategie voor intimiteit."

Intimiteit is ook een issue in het boekje Intimacy van de Engels-Pakistaanse schrijver Hanif Kureishi, maar daarover morgen meer...

IFFR

2006-02-05T08:09:00.000+01:00

Al vroeg was ik uit Alkmaar vertrokken richting Rotterdam want onze eerste film van het Filmfestival Rotterdam zou om 10:00 uur beginnen. Tim zou eerder arriveren maar omdat hij in Utrecht per ongeluk in de stoptrein was gestapt, reed ik bij Rotterdam Alexander uiteindelijk in de intercity vóór hem.

Als ik het nu niet opschrijf weet ik het over een maand al helemaal niet meer: welke films ik op woensdag 1 februari jl. heb gezien. Tim had ze uitgezocht en ik was benieuwd naar zijn keuze. Het begon met Mutual Appreciation over een stel tamelijk verveelde (semi-)intellectuele New Yorkse twintigers die eigenlijk overal wel voor in zijn en dus af en toe in grappige situaties verzeild raken. Zo komt de hoofdpersoon Alan na een tip van zijn vriend dronken en al terecht op een feestje met drie jonge vrouwen die hem na veel aandringen laten omkleden tot travestiet. De glimlach op de babyface van acteur Justin Rice werkt dan uiterst aanstekelijk. Tot 10 minuten voor het einde werd er ongelooflijk veel op z’n Woody Allens geleuterd en dat was bij vlagen grappig. Pas op het eind sijpelen iets diepere gevoelens door maar dan is het eigenlijk al te laat om er enigszins door geraakt te worden.

Sangre, onze tweede film, bleek van de Mexicaanse regisseur Amat Escalante. Als ik geweten had dat hij – zoals Tim me pas in de filmzaal vertelde - assistent regisseur bij de film Japon (wat een communicatieloze draak van een film) was geweest dan had ik ongetwijfeld direct geprobeerd om de kaartjes om te ruilen. Helaas was het daarvoor te laat en konden we niet anders dan lijdzaam het arme, saaie, deprimerende leven van een Mexicaans echtpaar ondergaan. De scènes van de naakte twee op het bankstel en de neukpartij in de keuken moge het allemaal des te schrijnender en controversiëler maken, ons geduld was na ruim een half uur op en daarom glipten we zo onopvallend mogelijk de zaal uit om vervolgens in de kroeg ons eigen scenario met teksten over midlife-ervaringen uit te spreken.

De derde film, Un jour d’été, was een heel redelijke film over een bijzondere vriendschap tussen twee vrienden, waarvan er één op het voetbalveld door het omvallen van het doel noodlottig om het leven komt en de ander (die vermeend honoseksuele gevoelens voor hem lijkt te hebben gekoesterd) meer en meer verwikkeld raakt bij de familie van de overleden jongen.
Na afloop zijn we in het Doelen-café wat wezen eten en drinken om vervolgens als aangeschoten veertigers met de trein weer naar huis te rijden...

De schaduw van de wind

2006-01-19T23:19:00.000+01:00

In de boekhandel had ik het boek ‘De schaduw van de Wind’ van Carloz Ruiz Zafon meerdere keren als een goudstaafje in mijn handen gewogen. Een dikke pil van 543 pagina’s bladgoud. Maar omdat de (gouden) tip voor dit boek van de eminente en door velen bewonderde en verguisde levensgenieter Eva kwam, ben ik gezwicht voor haar innige en warme aanbeveling. Ze had me op het hart gedrukt: let op Fermin die deugniet, dat is mijn grote favoriet. Ze had gelijk. Ze wilde me waarschuwen en ze wist zelf nog niet (of ach misschien ook wel) waarvoor. Ook al is Fermin in dit magistrale, fantastische spannende en ontroerende verhaal niet de hoofdpersoon, hij is als dienstbare ex-spion en eeuwige optimist wel degene die - met zijn onbedeesde gevoel voor humor en uitgesproken adoratie voor de schoonheid van de vrouw - de lezer tot denken en onbedaarlijk lachen aanzet. Wat was de volgende uitspraak van Fermin toepasselijk op Eva!

De vrijer, een cynische detective met desalniettemin een goed hart, legde aan een secundair personage uit waarom vrouwen als Veronica Lake de ondergang betekenden van iedere rechtschapen macho en dat het enige dat erop zat was, ondanks alles, wanhopig van ze te houden en aan hun trouweloosheid ten onder te gaan (p. 102).

Na lezing van deze uitspraak heb ik onmiddellijk de tekst naar Eva doorgezonden en ben ik gaan Googelen naar de afbeelding van Veronica Lake. Connie Palmen had het onderwerp reeds gevangen in haar trefzekere spinnenweb van de taal. In ‘Een kleine filosofie van de moord’ (p. 110/111) geeft zij de volgende beschrijving:
' Fatale mannen en fatale vrouwen delen dezelfde woede: ze komen in opstand tegen hun fatum man of vrouw te zijn, te moeten gehoorzamen aan de conventies van hun sekse en aan de dwingende opdracht van hun natuur: ze komen in opstand tegen het lot dat God voor hen in petto had toen hij ze uit de tuin van Eden verjoeg [Eva!], ze komen in opstand tegen de afwezige Vader. De Jon Juan komt in opstand tegen zijn rol door lief te hebben zonder aanzien des persoons, door te weigeren de verantwoordelijke vader te zijn, die zijn zaad slechts bij die ene vrouw achterlaat en er nauwlettend op toe te zien dat het daaruit voortspruitend nageslacht wel degelijk het zijne is. Hij weigert deel te nemen aan de economie van de schuld die voorschrijft dat hij voor het brood zal zorgen dat zijn vrouw en kinderen beschermt tegen de dood. De vrouwen in Geheel de Uwe delen het lot met de opstandige man: in ruil voor betaling hebben zij lief zonder aanzien des persoons en zij weigeren de man te begeren die over hen heerst en in smart zijn kinderen te baren. Voor de man zijn ze fataal, omdat ze niet langer het leven en de versmolten genen doorgeven, maar omdat ze kiezen voor dat andere scheppen, voor het spel en voor de taal.'

Ik zou met het boek van Zafon in de hand zo weer willen verdwalen in het doolhof van die zo mysterieus beschreven stad Barcelona die als een femme fatale is: “Deze stad is een heks, weet u dat, Daniel? Ze gaat onder je huid zitten en steelt je ziel zonder dat je het doorhebt.” “Nu praat u net als Rociito, Fermin.” “Lach niet, het zijn mensen zoals zij die van deze rotwereld een plek maken die de moeite waard is om te bezoeken.” “De hoeren?”. “ Nee. Hoeren zijn we allemaal, vroeg of laat. Ik bedoel mensen met een goed hart. En kijkt u me niet zo aan. Ik word nu eenmaal een zacht ei van bruiloften.” (p. 535/536)

Somersault (***½)

2006-01-18T00:40:00.000+01:00

In Cinecenter in Amsterdam de boeiende puberfilm Somersault gezien. Max vond het allemaal wat te problematisch, maar de film kwam bij mij dicht op mijn huid en de buiteling (= somersault) van Heidi was door Abbie Cornish goed neergezet. Ik verwijs gemakshalve maar even naar de recensie waar ik het globaal (maar niet helemaal) mee eens ben. Ik moet namelijk slapen, want het is al één uur en morgen moet ' k vroeg weer op.

Dwingelderveld

2006-01-17T23:21:00.000+01:00

Zondag was het koud maar schitterend mooi weer. Ik stapte op mijn fiets en reed via een omweg door de stad naar Utrecht Centraal. Mijn handen vroren zowat aan mijn stuur, want tja het is weer eens zover: twee weken geleden heb ik mijn handschoenen op mijn fiets in Rotterdam laten liggen en nog geen tijd en zin gehad om een nieuw paar te kopen. De kerkklokken luidden en de weinige mensen op straat verdwenen in de lichte nevel tussen de oude panden richting hun vertrouwde godshuizen. Ik had zin om naar Nathalie te gaan en met haar in het mooie Drentse landschap van de natuur te genieten. Ze haalde me met de auto in Beilen op en voor ik het wist hoorde ik mijn eigen echo galmen in haar nieuwbouwwoning twee kilometer verderop. Een van de eerste dingen die me opviel was een gedicht op een van de ramen van haar woonkamer. Zoiets wil ik altijd graag terstond lezen, want zo’n gedicht heeft een betekenis die roept om begrepen te worden. Nu kwam het er niet van omdat de man van Nathalie mij het bestemmingsplan uitlegde waardoor mijn ogen onwillekeurig werden gedwongen om dwars door het transparante gedicht heen te kijken, naar de kale plekken buiten die binnen één of twee jaar volgebouwd zouden gaan worden. Het was niet zíjn schuld dat ik het gedicht niet meer heb gelezen. Het was gewoon weer mijn gebruikelijke vergeetachtigheid: ik heb er gewoon niet meer aan geacht om terug naar het raam te lopen. Maar misschien komt die mogelijkheid er wel weer en dan plaats ik de tekst van het gedicht alsnog in dit stukje. Tenminste, als het gedicht niet is vervangen door een ander gedicht of een plakplaat van Winnie de Pooh en ik niet meer word afgeleid door de uitleg van de uitvoering van het bestemmingsplan. Feit is dat ik tweeëneenhalf uur heerlijk met Nathalie heb gewandeld en geconverseerd in het Nationaal Park Dwingelderveld. ‘k Had daar eigenlijk best wel willen verdwalen maar het werd koud en ik verlangde toch wel weer een beetje naar een Whisky of Jägermeister. Er was geen kroeg in de buurt dus werd het warme chocomel en rode wijn. En wat bleek aan tafel: stoute kleine Quirijn van drie hield óók van wijn!

[Naschrift 20 januari 2005: Kijk, zo is Nathalie : stuurt ze me meteen het gedichtje op.

Vergeet je niet te leven
dacht ik laatst
de tijd hield stil
een adempauze even

en als je nu eens zonder haast
buiten de tijd om wil
slagbomen neergelaten
dolgedraaide wijzerplaten

onder je door of langs je heen
ze laat voor wat ze zijn en dan
meer lucht en ogen van

het goede aardse zien
een beetje ruimte worden en misschien
iets meer gericht alleen

Kees Hermis]

Familienaam.nl

2006-01-06T23:44:00.000+01:00

Een tijdje geleden wees iemand mij erop dat je op de internetsite familienaam.nl kunt bekijken hoe familienamen zich in Nederland hebben verspreid. Nu is deze database niet volledig omdat hij gebaseerd is op de gegevens uit het telefoonboek maar voor een plaatje van de spreiding maakt dat niet zoveel uit.

In de schoolbank

2006-01-06T22:18:00.000+01:00

Op schoolbank.nl heb ik vanavond in een weemoedige stemming een poging gedaan om mijn oude klasgenoten van de lagere en de middelbare school op te sporen. In alle hectiek maar vooral door mijn grenzenloze vergeetachtigheid was ik in december 2005 mijn reünie van het Zandvliet Lyceum misgelopen. Mijn gesnuffel op die schoolbank-site kan dan ook worden gezien als een balsum voor mijn gepijnigde ziel. Veel oud-scholieren hebben hun klassefoto's op schoolbank.nl gezet. Grappig om al die langharige kapsels, grote brillen, nauwe pullovertjes en wijde pijpen te zien op die vergeelde foto's van de jaren 70. Tot mijn teleurstelling kwam ik alleen nergens mijn eigen oude klassefoto's tegen. Ik hoop daarom vurig dat mijn moeder mij - op mijn verzoek - morgen de goede fotoalbums bezorgt.

Over mijn middelbare schooltijd heb ik de volgende anecdotes geschreven:

In de bovenbouw heb ik een keertje meegedaan aan de sterkste man van Zandvliet en dat was voor mij toen een geweldig spannend spectakel. Als ik me goed herinner werd ik onder luide aanmoediging van mijn klasgenoten 2e, maar het kan ook net zo goed 4e zijn geweest.

In de 2e en 3e klas was ik vreselijk verliefd op Desirée die een klas lager zat en die ik maar niet durfde aan te spreken. Ik vond haar fantastisch mooi en als ze naar me glimlachte maakte dat mijn hele dag weer goed. Vaak ging ik een kwartiertje vroeger naar school om haar beneden bij de trappen in de hal te kunnen bewonderen. Later heb ik door toedoen van Rob (wees niet bang ik neem het je niet meer kwalijk) een vreselijk blauwtje gelopen. Als reactie op mijn onterechte en door mijn vriendje Rob uitgelokte boosheid jegens haar - ik durfde met knikkende knieën eindelijk op haar af te stappen - ontving ik een heuse scheldpartij in vloeiend Haags dialect. Mijn liefde voor haar was toen wel definitief voorbij.

Schoolfeesten waren altijd spannend. Meatloaf, Kiss, Supertramp, Genesis, maar ook disco van de film Saterday Night Fever. Jammer dat ik zo verlegen was met meisjes.

Mooie zeilherinneringen met Carl, Patrick, en Michiel.

De lessen Frans en Filosofie bij de heer Den Ouden waren altijd enerverend. Dankzij hem heb ik me later in Spinoza verdiept. Tijdens zijn les heb ik ook een keer een kartonnen bordje met een lang koordje uit het raam gehangen met een tekst voor de fel door mij begeerde Desirée (=verlangen!). Zij bevond zich een lokaal lager maar ik heb nooit vernomen of ze de tekst ooit gelezen heeft. Hopelijk weet zij nog wat erop stond, want zelf weet ik het helaas niet meer.

Afgelopen zondag heb ik de BBC-documentaire 49 up proberen op te nemen, maar met de programmering van mijn nieuwe DVD-recorder is dit schromelijk mislukt. Vanaf 21 up volg ik de levensloop van enkele Britten die, toen ze 7 jaar oud waren voor de camera werden ondervraagd over hun dromen en toekomstverwachtingen. Wat is er van hun geworden nu ze 49 zijn? Dat dacht ik ook over mijn 42-jarige ex-klasgenoten toen ik mijn reünie ongewild had laten lopen. Dat wordt dus weer 5 of 10 jaar wachten. In elk geval nog 7 jaar voordat ik 56 up kan zien. Jezus, je wordt ouder pappa, geef het maar toe.

Waar is mijn fiets?

2005-12-23T23:57:00.000+01:00

Meestal probeer ik, als ik mijn fiets parkeer bij het station in Utrecht, zo goed mogelijk te onthouden waar ik 'm neerzet. Dat is iedere keer weer een andere plek omdat de rekken vanaf 's ochtends vroeg al zo gigantisch vol staan dat je niet je eigen geliefde 'stamrekje' kunt uitzoeken. En zo'n rek met beugel heb je wel nodig, teminste als je - zoals ik - een duur geel kettingslot met ' afblijven' hebt gekocht en je op de een of andere manier niet wilt dat een ander er met je fiets en vooral niet met je dure sloten vandoor gaat. Nou ja, om een lang verhaal kort te maken: na twee dagen niet ' thuis' te zijn geweest in Utrecht en na een korte kroegentocht in Haarlem - de B52 in het Melkwoud smaakte overigens uitstekend - was ik straal vergeten waar ik mijn fiets had laten staan. Al voordat ik bij de immense fietsenzee was aanbeland pijnigde ik mijn brein met de priemende vraag waar ik toch in godesnaam dat ding had laten staan. Om mezelf af te leiden maakte ik alvast een paar foto's van die grote hoeveelheid barrels en natuurlijk: pas helemaal aan het eind, na 10 minuten lopen daar hing hij: mijn felbegeerde gele slot. Hij hing statig aan mijn opoefiets. Die glom fel in de lampen van een lantarenpaal en leek haast blij om mij weer te zien.

Bak een verhaal

2005-12-23T21:57:00.000+01:00

Kijk dat is nou leuk: Bak je 'eigen' en 'originele' (kerst-)verhaal en stuur dat naar je vrienden en familie. Het staat als linkje op de site van VRPO's Villa Achterwerk. Aanvankelijk had ik er schik in om meerdere verhalen uit te proberen. Maar nadat ik enkele verhalen in de schuur, het mooie paleis en de viswinkel had laten afspelen en er meubeltjes, bomen, accu’s, schilderijen en tijgers in had gesleept en Kees van Kooten mij sprekend door het verhaal had geloodst, werd ik toch enigszins gefrustreerd want wat ik ook probeerde: mijn mooie verhaaltjes liepen steevast vast. Uiteindelijk lukte het me met de nomadentent en het resultaat is uitermate grappig, al zeg ik het zelf. Een hele toepasselijke heb ik inmiddels bij één persoon uitgetest en die bleek vanochtend na het verwerken van een flinke kater meteen opgevrolijkt. Kijk anders zelf maar als je 3 minuutjes hebt, maar wees niet te ongeduldig want het duurt even voordat het verhaaltje op je computer is ingeladen. Veel plezier.

Beef!

2005-12-18T22:35:00.000+01:00

Nou met die kaartjes is het uiteindelijk toch nog goed gekomen, ook al heb ik er dubbel voor moeten betalen omdat m'n tas, die uit mijn fietstas was gestolen, helaas nog niet was teruggevonden. 'Handen-vol-klauwen-met-geld' was ik eraan kwijt. Maar: gave band die Beef! Echt heerlijk swingende reggae. Met wie was ik er eergisteren? Met het Uilenstede-zootje, Abdel, Alice, Ron, Nietzsche, Freek en haar vriend van wie 'k een paar trekken van zijn joint mocht nemen. Aangezien ik niks gewend ben, tolde ik drie slagen in de ruimte en zag ik dat Goldmund - die geen moment lijkt te kennen dat ze het niet naar haar zin heeft - mij toelachte omdat ik mijzelf stevig aan het hek moest vastklampen. Ze zei dat een stikkie roken helemaal niet bij me paste. Het is me ook wat als je op je 42e in een midlifecrisis belandt en weer eens een keertje naar een concert gaat. En mij ondersteunen deed Goldmund al helemaal niet want ik mocht dan wel met haar ' bumpen' - zo ouderwets als dit woord klinkt, zo outdated moet mijn gestuntel er hebben uitgezien - maar moest daarna wel drie gratis levenslessen incasseren:

doe in je leven altijd alleen maar waar je echt zin in hebt (ik stond op het punt om - a la die bruller van Idols - heel hard te gillen om een toegift van Beef maar het kwam er veel te hoog uit);
?, deze ben ik tijdens mijn draaierige minuten straal vergeten ofwel Goldmund is zelf de tel kwijtgeraakt;
houdt ten opzichte van vrouwen ten minste 40 centimeter afstand...

Daarna wist ik daar in het Patronaat in Haarlem geen raad meer met mezelf. Ik moet ook ietwat zuurpruimerig hebben gekeken want iedereen, inclusief Goldmund, vroeg zich vervolgens bezorgd af of ik het wel leuk had gevonden. Jezus, zag ik er dan zó verloren uit?

Verloren voorwerpen

2005-12-15T22:59:00.000+01:00

Als mijn hoofd niet op mijn romp had gezeten dan had ik deze laatste ongetwijfeld ooit ergens per ongeluk achtergelaten waardoor hij gedachteloos zou zijn verdwaald. Gisteren, toen ik van Rotterdam op weg was naar Utrecht, was mijn computertas aan de beurt. Ik had bij de AH in de stationshal wat boodschappen gedaan en deze in een papieren zak gestopt. Beneden bij mijn fiets aangekomen stopte ik de zak in de ene helft van mijn fietstas terwijl ik keurig mijn computertas in de andere helft schoof. Thuis parkeerde ik mijn fiets voor de deur, haalde vervolgens de papieren zak uit de fietstas en liep naar de keuken. Ik moest denken aan mijn oudste zoon Klaas want die had gezegd dat hij nog met me wilde MSN-en. Dus daarom zette ik de computer aan en sloot de deur en de tussendeur. Oeps. Ik was iets vergeten... Die ochtend zocht ik in huis naar mijn computertas. Ik besefte echter al snel dat ik 'm in mijn fietstas had laten zitten. Alsjeblieft, ALSJEBLIEFT, laat die computertas nog in mijn fietstas zitten. Oeps. Weg... Shit, er zitten kaartjes voor morgen in voor het optreden van Beef in Haarlem. Ik moet nu naar mijn werk. Shit, wat zit er nog meer in? Mijn boek van Hanif Kureishi, Dromen en Daden, twee Intermediairs, een Time, pennen, een potlood, een brief van mijn zorgverzekeraar, een Spits met een door mij ingevulde Sudoku. Twee maanden geleden ben ik ook al mijn sleutels kwijtgeraakt, een maand geleden heb ik het boekje van Connie Palmen - een Filosofie van een Moord - in de trein laten liggen, een jaar geleden een jas en daarvoor al eens een keertje een prachtige bos bloemen. Als mijn hoofd niet op mijn romp gezeten had dan zou mijn romp inderdaad gedachteloos zijn verdwaald.

Poolen en darten

2005-12-10T23:56:00.000+01:00

Gisteren heerlijk met de 4 (ex-)Uilensteders Laurien, David, Chris en Elisa in café Uilenstede onbekommerd een avondje kipsaté gegeten, gepoold en gedart. Een gek oord is het eigenlijk dat Uilenstede. Het ziet er van buitenaf niet uit, maar de studenten van de Vrije Universiteit scholen samen in het café of gaan een avondje uit in theater Griffioen. Een paar maanden geleden heb ik daar de theaterproductie van Lebbis, Welcome To Paradise, gezien. Daarin gaf hij op hilarische wijze zijn visie weer op de evolutietheorie. Hij was goed op de hoogte van het darwinisme, ik kan niet anders zeggen. En grappig was hij bovendien. Wel stond ik na afloop van de voorstelling enigszins beteuterd op het theaterplein want iedereen met wie ik mee was speerde vervolgens direct in zijn auto of in de tram om vliegensvlug thuis te zijn. Die morgen daarop zou er immers weer gewerkt worden. Nou, gezellige boel hoor, die collega's van Aard- en Levenswetenschappen. Ze zouden eens wat Aardser moeten worden en wat meer van het Leven moeten genieten!

Broken Flowers (***½)

2005-12-10T15:30:00.001+01:00

Welke dag was het ook al weer? O ja afgelopen woensdag in het Louis Hartlooper Complex: toen heb ik samen met collega Leo de film Broken Flowers van Jim Jarmusch gezien. Bill Murray was al mijn favoriet in Lost in Translation en ik had dan ook grote verwachtingen van zijn acteerprestaties in Broken Flowers. Vanzelfsprekend zou hij schitteren. Helaas heeft hij in deze film bij mij toch wat irritatie opgewekt omdat zijn stilzwijgen of trage antwoorden bij mij niet helemaal meer natuurlijk overkomen. Hoe dan ook, ik heb erg gelachen om het verhaal en de subtiele grappen in de film. Als ik er op kom zal ik er nog een paar verklappen. Toch zeker een aanrader!

IDFA, All About Darfur (*)

2005-12-04T10:18:00.000+01:00

Afgelopen woensdag sms-te Chris mij dat hij van een Sudanese kennis vrijkaartjes had gekregen voor een documentaire van het IDFA (het International Documentary Festifal Amsterdam). Aanvankelijk had ik vanwege een andere afspraak afgezegd. Omdat deze afspraak echter niet doorging belde ik hem op om hem te vertellen dat ik toch graag mee wilde. Ik was moe, dat wel maar Chris, zijn Canadese vriendin Elisa, een koffie, een drankje en een interessante documentaire zouden mij wel oppeppen. Dus na een Jägermeister of twee was ik in de bioscoop met goede moed in de stoel gaan zitten en heb me – zonder enige voorkennis over wat komen zou – me overgeleverd aan anderhalf uur interview onder de titel 'All about Darfur'. De eerste 5 minuten dacht ik : mmmm lastige problematiek daar in Sudan, kan de regisseuse deze door middel van gebrekkige interviews wel goed uit de doeken doen en op het doek neerzetten? Na 10 minuten wist ik het zeker: als je geen adempauze inlast en je publiek zonder onderbreken alleen maar interviews de strot induwt dan valt dat publiek na 15 minuten terstond in slaap. Ik was moe en dat ík in slaap zou vallen, zoveel was wel zeker. Mijn ogen vielen dicht en mijn hoofd viel van mijn romp. Soms schoot ik wakker en hield die toestand tijdelijk vol door te verzitten, mijn gezichtsspieren samen te trekken, in mezelf te knijpen en mezelf toe te spreken: wakker blijven! Maar telkens was het weer zover, dan hoorde ik die vreemde Sudanese stemmen en viel mijn hoofd weer op mijn kin. En dat terwijl de Sudanese problematiek uitermate gecompliceerd en interessant is. Het moet een lachwekkend gezicht zijn geweest, te midden van al die serieuze bioscoopbezoekers. Gelukkig zag ik tussen mijn slaapmomenten door Chris regelmatig gapen en op zijn horloge kijken. Soms is het fijn om niet de enige te zijn die zich verveelt.

Achttien (***)

2005-11-29T14:14:00.000+01:00

Naar mijn gevoel had ik de film ‘Achttien’ zo'n 10 jaar geleden gezien, maar bij nader inzien bleek dat niet te kloppen. Hoe kon ik mij zo vergissen? De film is namelijk pas in 2002 uitgebracht. Eerlijk gezegd heb ik er al die tijd ook niet meer aan gedacht. Tot vandaag. Vandaag zag ik me Koen (Egbert-Jan Weeber) weer voor me in die prachtige slotscène waar hij tijdens zijn 18-e verjaardagsfeestje een bootje met 18 kaarsjes te water laat. De zon gaat onder in het alsmaar roder en donker wordende meer. Koen is volwassen geworden, net als ik vandaag. Ook mijn bootje heb ik een zetje gegeven, symbolisch en onomkeerbaar. Er staan geen 18 maar 20 kaarsjes op. Het zijn mijn jaren met Mieke, de mooie en minder mooie jaren. Ze branden en varen van mij weg. Ik móet er afstand van doen, vanaf vandaag doet die beslissing me geen verdriet meer. Want vandaag is de eerste dag van de rest van mijn leven.

Harry Potter en de Vuurbreker (**½)

2005-11-27T11:44:00.000+01:00

Vandaag met z´n vieren naar de Pathé-bioscoop Schouwburgplein gegaan voor de film ´Harry Potter en de Vuurbreker´. Het was weer een waar spektakel. Na afloop bij de Pizzahut gegeten en dat hadden we beter niet kunnen doen want het eten was zo-zo en de bediening liet eindeloos op zich wachten. Onszelf wel vermaakt met het spelletje ´commando pingelen´. Ik mocht bepalen aan welke commando´s gehoor moest worden gegeven en dat leverde soms erg grappige taferelen op.

The Life of David Gale (****)

2005-11-26T22:33:00.000+01:00

De film volgt Dr. David Gale (Kevin Spacey), professor aan de Universiteit van Texas. Gale, een fanatiek tegenstander van de doodstraf, wordt onterecht veroordeeld wegens verkrachting en moord op een mede-activist. Journaliste Bitsey Bloom (Kate Winslet) probeert het verhaal achter de misdaad van Gale te achterhalen.
Welk offer is groot genoeg om de wereld te tonen dat de doodstraf onrechtvaardig en onmenselijk is? Wie manipuleert in de film wie om te bewijzen dat het rechtssysteem soms op een gruwelijke manier faalt? Deze vragen blijven ook na het bekijken van de film ´The Life of David Gale´ knagen en dat maakt de film uitmate intrigerend.

Sonny Boy

2005-11-25T21:59:00.000+01:00

Er zijn mensen die zonder verteller in de vergetelheid raken. Annejet van der Zijl heeft ervoor gezorgd dat dit twee mensen niet is overkomen. Ze heeft namelijk het prachtige monument ´Sonny Boy´geschreven over de uitzonderlijke en tragische romance die plaatsvond in de jaren 30 en 40 tussen de Hollandse Rika van der Lans - zij was getrouwd en had 4 kinderen - en de Surimaanse Waldemar Nods. Hun zoon Waldy (Sonny Boy) leeft nog en op internet ontdekte ik dat er naar aanleiding van het boek onlangs een Nova -uitzending is geweest waarin zowel de schrijfster als Waldy aan het woord komen. Een aanrader!

Beestachtig mooi

2005-11-25T20:20:00.000+01:00

Vorige week donderdag besloot ik - voordat ik in café Cuba onder meer mijn collega en wereldreiziger Chris tegen het lijf zou lopen - naar het Van Gogh Museum te gaan in de hoop daar een leuke tentoonstelling aan te treffen. Ik had geluk want beneden in het museum was de tentoonstelling 'Beestachtig Mooi' te zien. Aan de hand van voornamelijk schilderijen uit de periode 1750 - 1900 werd de relatie mens en dier uitgebeeld. Hoe anders werd er in die tijd tegen dieren aangekeken! Na Darwin werd alles uiteraard anders. Leuk om ook de schilderijen van de chimpansee Congo van de bioloog Desmond Morris te zien.

De verschrikkelijke sneeuwman

2005-11-22T15:48:00.000+01:00

Klaas maakte deze foto van mij in mijn echte nieuwe Spiewakjas. Vandaag gaat mijn baard eraf. Maar voor de komende poolexpeditie zal ik ´m vol laten staan...

Jaloezie, de gevaarlijke passie

2005-11-21T19:05:00.000+01:00

Na een week internet eindelijk weer online. Gelukkig kan ik nu mijn weblog ook weer een beetje bijwerken. Er is veel gebeurd in deze emotionele week. Maar op mijn weblog zal ik vooral schrijven over de films, documentaires en boeken die ik de afgelopen tijd heb gezien en gelezen. Jaloezie, de gevaarlijke passie van David Buss was één van de evolutionair psychologische boeken die ik nog niet zo lang geleden heb gelezen. De belangrijkste boodschap die Buss te vertellen heeft is dat jaloezie op zichzelf geen ziekelijke emotie is maar een evolutionaire aanpassing tegen ontrouw. Het is volgens hem meestal een effectieve reactie op signalen dat de partner vreemd gaat. Nu rept Buss wel over enkele onderzoeken die zijn these moeten bevestigen, maar - zoals helaas vaker bij veel evolutionair psychologen het geval is - veel empirisch onderzoek ligt er niet aan ten grondslag. Dit neemt niet weg dat zijn stellingen uiterst plausibel zijn, ook al zijn ze dus niet altijd even wetenschappelijk. Leuk en interessant om te lezen als je je maar bewust bent van de volgende skeptische aantekeningen over evolutionaire psychologie.

Flirt (**½)

2005-11-21T13:34:00.000+01:00

Je zou zo jaloers worden op Lex (Egbert Jan Weeber) die iedere vrouw om zijn vinger windt. Maar altijd maar ingaan op de avances van het andere geslacht lijkt toch niet altijd even goed uit te pakken. Hoewel... Vermakelijke flirtfilm die aan het eind even moralistisch dreigt te worden. Gelukkig wordt dat tijdens de aftiteling (!) helemaal goed gemaakt...

Enduring Love (***½)

2005-11-13T17:27:00.000+01:00

Joe Rose had het in de film Enduring Love zo idyllisch bedoeld: hij wilde zijn vriendin tijdens een picknick in het open veld een huwelijksaanzoek doen. Maar een landende luchtballon gooit roet in het eten. Als een jongetje in het mandje alleen achter dreigt te raken en de luchtballon weer stijgt, proberen vier mannen, waaronder Joe, het jongetje te redden. Eén man komt hierbij om het leven en gaat door toedoen van Jed Perry (één van de redders) Joe´s bizarre lot bepalen. De schrijver Ian McEwan zou Ian McEwan niet zijn als hij dit lot niet op een gruwelijke wijze zou laten aflopen...

Pauline en Paulette (***½)

2005-11-13T01:28:00.000+01:00

Innemende, veelbekroonde tragikomedie annex sprookje vol rode rozen. Met een uitmuntende Dora van der Groen als Pauline, een geestelijk onvolgroeide dame op leeftijd en An Petersen als de tot haar veroordeelde zus Paulette. (NRC)

Garden State (****)

2005-11-12T17:58:00.000+01:00

Er zijn films die je pas na een tijdje kijken in je hart sluit. De film Garden State is er zo één. Na een aanvankelijk moeizaam begin van een futloze, aan lithium verslaafde, verloren zoon Andrew wordt je duidelijk wat er in zijn leven is gebeurd. Door het overlijden van zijn moeder lijkt hij nauwelijks aangedaan. Alleen het mooie meisje Sam (Natalie Portman) dat hij bij de neuroloog ontmoet wekt hem tot leven. Een vriend brengt hen bij een ´bewaker van een ondergrondse Grand Canyon´ waar mogelijk een winkelcentrum zal worden gebouwd. Deze man woont samen met zijn vrouw in een soort Ark van Noach die op de kant staat. Het regent pijpenstelen en alsof de zondvloed zojuist gestart is, stappen ze op tijd de boot binnen. Even later zegt Sam de voor mij onvergetelijke woorden: ´Rare baan. Bewaker van de oneindige afgrond.´ Het doet me denken aan die andere onvergetelijke filmtitel: The Unbearable Lightness of Being (1988). En zo zie ik mezelf plotseling staan als de bewaker van de oneindige afgrond, schreeuwend dat het bestaan ondraaglijk licht is.

The Notebook (**½)

2005-11-12T14:04:00.000+01:00

Het verhaal van The Notebook kan gemakkelijk in een paar zinnen worden samengevat. Noah, een arme jongeman, wordt op de kermis verliefd op het prachtige rijkeluismeisje Allie. Een mooie en romantische zomer volgt. Maar dan moet hij het leger in omdat het oorlog is in Europa. Hij schrijft gedurende één jaar iedere dag wanhopig brieven die door de moeder van Allie worden onderschept en dus onbeantwoord blijven. Na een tijdje wordt ze verliefd op een rijke andere man. Als zij op het punt staat om met hem trouwen komt Noah terug van de oorlog. Fanatiek tracht hij zijn liefde terug te winnen door voor haar een droomhuis te bouwen. Het verhaal wordt teder door een oudere Noah verteld aan zijn demente vrouw. Het mag dan cliché zijn, in filmisch opzicht is het prachtig uitgewerkt en mooi vertolkt door Ryan Gosling en Gena Rowlands.

De trip van Teetje (***)

2005-11-01T20:09:00.000+01:00

Deze film van Paula van der Oest uit 1998 is ongetwijfeld gebaseerd op één of meer verschillende nieuwsberichten van schepen die in de Rotterdamse haven aan de ketting zijn gelegd. Van het jaar ervoor trof ik hierover enkele krantenartikelen in het NRC-archief waaronder ‘Bemanning schip Oekraïne naar huis’. Het zijn verhalen over bemanning die maanden niet betaald is, niet naar huis mag en onder vaak erbarmelijke omstandigheden aan boord vertoeft. De nieuwe eigenaar Teetje in de film ‘De trip van Teetje’ is wel heel erg naïef om ongezien zo’n vrachtschip te kopen. Hij weet immers niet dat hij een enorme schuld overneemt, een 40-koppige bemanning moet voeden en betalen en een radioactieve lading aan boord heeft. De noodgedwongen transformatie van Teetje (Cees Geel) als louche geldbeluste zakenman naar iemand met een hart voor zijn medemens is zeker aandoenlijk.

Halloween

2005-10-31T08:38:00.000+01:00

Precies een jaar geleden vierde Jelle zijn 9e verjaardag met een Halloweenfeestje. Het werd een daverend succes. Mijn collega Astrid had uit Wormer de perfecte verkleedkist meegenomen. De jongens waren nog niet binnen of ze stormden met grote vaart op de enge maskers en pakken af die we keurig naast elkaar aan de muur hadden gehangen. s´Middags spelletjes spelen, The Addams Family kijken, ´s avonds langs de deuren bij de mensen in de buurt en tot slot in de tuin boven het vuur in de korf marshmallows roosteren. Mmmmmm

De Horsten

2005-10-30T22:32:00.000+01:00

Eind oktober en 23 graden °C! Met Mieke en mijn ouders fantastisch gewandeld op het landgoed De Horsten in Wassenaar. Willem Alexander en Maxima wonen er nu, maar gelukkig is het gebied opgesteld voor het publiek (€1,-?!) en konden we genieten van een geweldige nazomerse dag. In het theepaviljoen met bovenop een fazant als windvaan hebben we onder het wakend oog van een - mogelijk door Bernhard himself doodgeschoten - eland onze bestelling laten opnemen die we vervolgens drie kwartier later pas hebben verorberd. Hoe het ook zij, de omgeving was de moeite waard, morgen koop ik het huis van Willem Alexander en neem ik Maxima erbij.

Mijn microscoop

2005-10-30T08:20:00.000+01:00

Voor mijn 11^e verjaardag kreeg ik een microscoop van mijn ouders cadeau. Ik wilde arts worden en dit zou een mooi instrument zijn om mijn carrière mee te beginnen. De microscoop zat in een prachtige houten doos met lampje, oculairs, objectglaasjes, kleurstoffen, chirurgenmesjes en pipetten. Een andere wereld ging voor me open. Ik ontdekte net als Antonie van Leeuwenhoek ´beestjes in het slootwater (infusoriëen, 1674), ´beestjes´ in mijn bloed (bloedcellen door hem in 1673 ontdekt), beestjes in mijn tandplak (bacteriën, 1676), beestjes in mijn eten en niet te vergeten beestjes in mijn sperma (spermatozoa, 1677). In welke jaren ík mijn ontdekkingen had gedaan weet ik helaas niet meer precies, wel dat ik ze in dezelfde volgorde als Antonie had gedaan en dat de ontdekking van die kronkelige spermatozoïden me nog het meest had opgewonden. Nou had ik opwinding ook nodig gehad om mijn onderzoeksobject in mijn petrischaaltje te krijgen maar toen eenmaal mijn spul op het objectglaasje onder mijn microscoop lag en ik mijn oog op honderden verlichte zwieberaars richtte, raakte ik helemaal in extase. Wat waren dat voor kronkelende beestjes in mijn drab? Wat veel! Wat deden ze daar? In mijn kinderbrein ontsproten tal van voortplantingsstrategieën. Maar die van Niklaas Hartsoecker (1656–1725) sprak mijn ontluikende mannelijkheid kennelijk het meeste aan: die van homunculi. Heel kleine proto-mensjes als minuscule embryo´s opgevouwen in hun zaadcellen. Waar waren de vrouwen dan voor nodig? O ja natuurlijk: om ze uit te broeden! Maar uiteraard werd al snel mijn mancentrische wereldbeeld om zeep geholpen. De eicel bleek minstens zo belangrijk. Bovendien leverde de vrouw ook nog het mitochondrisch DNA.
Heel even gloorde er hoop toen ik nog geen uurtje geleden in de krant van zaterdag het toepasselijke artikel ´Het nieuwe sperma´ las. Het scheelde niet veel of moderne wetenschappelijk onderzoekers hadden de spermatozoïden nieuw leven ingeblazen. Waren ze dan toch nog onmisbaar op weg naar de nieuwe mens, ontstaan door de samensmelting van twee eicellen?
Mij werd in elk geval duidelijk tot welke antieke school ik als kind had behoord: tot de school van animalculisten. Het waren de tegenhangers van de ovulisten die beweerden dat het leven zich geheel uit de eicel ontwikkelde en slechts de prikkel van een spermacel nodig had om te groeien. Die animalculisten hebben inmiddels allemaal hun koffers gepakt en hun reisje naar Mars geboekt.

De boekverfilming (***)

2005-10-29T08:20:00.000+02:00

De recensent Henk van Gelder kan in zijn artikel Op het terras zitten met actrices zeggen wat hij wil maar ik heb me met De boekverfilming van Eddy Terstall kostelijk vermaakt. De dialogen zijn natuurlijk en eigentijds. Waarom zou de film volgens hem door zijn luchtigheid vervliegen? Het is zeker een grappige satire van de Nederlandse filmwereld en een goede aanloop naar zijn latere succesfilm Simon. Grappige rol ook van Nadja Hüpsche die een neurotisch en door haar ex-vriendje achtervolgd typetje speelt.

Schultze Gets The Blues (*)

2005-10-27T11:55:00.000+02:00

Er zijn films waar je bij in slaap valt...

Pinocchio (**)

2005-10-26T11:49:00.000+02:00

Ook al lijkt het zo bekende sprookje inmiddels hopeloos afgezaagd, Roberto Benigni weet een heerlijk naïeve Pinocchio neer te zetten en sleept je mee in de begeerlijke wereld zonder school en zonder werk.

Leef! (****)

2005-10-24T18:44:00.000+02:00

Wat een mooie titel voor een film: ´Leef!´. Het doet me denken aan het Elfde gebod: ´Gij zult genieten´. Wat als je dit gebod niet nakomt? Word je dan gestraft met een doodgewoon ongelukkig leven? Fuck, wat wil ik graag Leven! Wat wil ik graag zoals Annie M.G. Schmidt´s Floddertje en haar vriendjes en vriendinnetje ijs eisen! (´Wij eisen ijs!´). Maar nu ik met lege handen sta - jij krijgt geen ijsje, de ijsjes zijn op - denk ik aan de laatste zin en het laatste citaat dat Arnon Grunberg zaterdag in zijn fantastische artikel over het leven van Jan Wolkers zette (´Verrotting is je beste vriend´): ´Fuck me I'm desperate'.
Vrijdag zou ik Leven. Om half elf zou ik op Amsterdam CS een collega ontmoeten en met hem naar een Salsafeestje gaan. Ik zou dansen en nieuwe mensen ontmoeten. Ik zou drinken, lachen, Leven. Maar die collega liet het afweten. Achterhalen waar het feestje werd gevierd kon ik niet meer en opeens was ik alleen. Me bezatten en zwerven door Amsterdam leek me een voor de hand liggende optie. Maar het was nog zo vroeg! Op het bord boven de ingang van het Tuschinski-theater stond Leef! maar ik wilde nú Leven en eigenlijk geen film en zeker niet over een half uur. Maar uiteindelijk zat ik toch in zaal 1 naar de film Pride and Prejudice te kijken. Na precies 15 minuten reclame en 10 minuten film dwaalden mijn gedachten af en kon ik alleen nog maar denken: ´In vredesnaam wat doe ik hier?!´. Met een flauwe smoes aan het adres van mijn buurvrouw sloop ik naar zaal 3 in de hoop dat daar over 5 minuten Leef! zou beginnen. En ja het moest nog beginnen, Leef!. Ik Leefde. Of was het maar een droom? Toen ik buiten stond wist ik het allemaal niet zo zeker meer. Door de telefoon hoorde ik mezelf nog zeggen dat ik niet zielig was omdat de afspraak niet doorging. Tja want hoe je jezelf voelt kun je zelf KIEZEN, zegt mijn peut en schoonfamilie in Nieuw Zeeland. En omdat zij misschien wel gelijk hebben, liep ik naar de auto en reed ik linea recta naar een vriend in Gaasperdam. Het laatste beeld van de film Leef! kreeg ik in de auto maar niet van mijn netvlies: die familie die ondanks alles bij elkaar is gebleven, vier individuen die elkaar omarmen.

Guernsey (***)

2005-10-24T15:14:00.000+02:00

Afgelopen vrijdag heb ik in Lantaren/Venster in Rotterdam samen met Mieke de film Guernsey gezien.
Op cinema.nl staat hierover te lezen: 'Sterke tweede film van Nanouk Leopold gaat over het onbehagen van een jonge wetenschapster. Na een incident raakt haar leven uit het spoor, en begint ze te twijfelen aan de zekerheden in haar eigen bestaan.' Door de filmrecensie van André Waardenburg was ik ervan overtuigd dat deze film me bij de keel zou grijpen. Nu ik 'm gezien heb kan ik dat bevestigen. Waardenburg schrijft: ‘Anna is een personage dat het leven van een afstand gadeslaat en een positie aan de zijlijn verkiest boven midden in het leven staan.’ Na afloop van de film fluisterde Mieke me in mijn oor dat ze het zonde van haar tijd had gevonden. Hoewel ik haar moest nageven dat de film (te) traag was en dat ik regelmatig dialogen miste, vond ik de beeldtaal mooi en aangrijpend. En belangrijker: ik kon dat gevoel van eenzaamheid van die vrouw zo goed invoelen. Daar was een ingrijpende gebeurtenis in de film denk ik niet eens nodig voor geweest. De opmerking van Waardenburg dat ze haar positie aan de zijlijn (en daarmee haar ongeluk) verkiest boven midden-in-het-leven-staan had zo uit de mond van mijn psycholoog kunnen komen. Dat idee hou ik mijzelf ook telkens voor maar toch ik moet heel eerlijk bekennen dat ik - om hier helemáal overtuigd door te raken - waarschijnlijk nog heel wat uurtjes bij mijn peut zal moeten doorbrengen.

Mon Idole (***)

2005-10-07T11:12:00.000+02:00

Synopsis: Bastien is een ambitieuze productie-assistent bij een ranzig tv-programma. Hij kijkt op tegen zijn baas, de arrogante en sadistische tv-producent Broustal. Wanneer Bastien door Broustal wordt uitgenodigd om een weekendje naar zijn buitenverblijf te gaan, ziet hij daarin een kans om indruk op zijn baas te maken. Broustal heeft al gauw in de gaten dat Bastien alles wil doen om hem te plezieren en hij bedenkt een gemeen spelletje om zijn gedwee volgeling steeds verder te vernederen. Aanvankelijk slaat Bastien zich moedig door de pesterijen heen, maar iedereen heeft zijn breekpunt...

Intigerende film over macht. In een tv-wereld waar alleen nog gestreefd wordt om het verkrijgen van de aandacht van de massa is het individu gereduceerd tot consument en is de hoofdpersoon louter instrument en speeltje geworden van zijn idool.

Het Schnitzelparadijs (**)

2005-10-02T23:35:00.000+02:00

Vanavond eindelijk met z´n allen naar het Het Schnitzelparadijs geweest en gezellig gegeten beneden in de Bazar in Rotterdam.